Tijdrekken mag, in de Kamer

Lang, heel lang spreken om te voorkomen dat twee belangrijke wetten op tijd behandeld kunnen worden. Dat gaan de SP en de PVV doen. Houdt iemand ze tegen en kwam het eerder voor?

Als twaalf uur lang spreken voldoende is om ervoor te zorgen dat het wetsvoorstel over de AOW níet op tijd bij de Eerste Kamer terechtkomt, dan zal SP’er Paul Ulenbelt dat doen. Hij heeft „meer dan genoeg stof om die uren vol te praten”, zegt hij. „En dan gaat dat er niet om dat ik me niet kan neerleggen bij wat een meerderheid vindt, maar omdat ik vind dat de parlementaire procedure bij deze wet zeer onzorgvuldig is verlopen.”

De SP en PVV kondigden gisteren urenlange spreektijden aan voor twee debatten. Voor de zorgwet, die onder andere over de verhoging van het eigen risico gaat, staat de teller nu op zeventien uur. Bij de AOW willen de partijen in totaal zelfs 21,5 uur spreken: de SP twaalf uur, de PVV zeven en de PvdA 2,5 uur.

1Is dit vaker voorgekomen?

Meerdere partijen die tegelijk aankondigen urenlang te gaan spreken is niet uniek. Soms kost inhoudelijke behandeling gewoon veel tijd: in 1986 had de Kamer achttien uur spreektijd nodig voor de herziening van de sociale zekerheid. En ook zijn de PVV en SP niet de eerste die de parlementaire regels als politiek instrument gebruiken. De bekendste voorbeelden stammen uit de beginjaren van de vorige eeuw. Het waren altijd de socialisten die de regels als instrument gebruikten om hun punt te maken. Bijvoorbeeld Willem Duys van de SDAP, voorloper van de PvdA. Hij sprak in april 1913 negen uur om een debat over een wet tegen te houden.

2Kunnen andere partijen hier iets tegen doen?

Ja. Mede naar aanleiding van het geval-Duys pasten de Kamerleden in 1919 hun reglement van orde aan. De Kamer kan bij voorbaat vaststellen op welk tijdstip een debat afgelopen moet zijn. En een meerderheid van de Kamer kan zelfs besluiten om een debat abrupt te beëindigen. Daarom heet dit de ‘guillotine’-regel. De keren dat die regel is gebruikt, zijn op één hand te tellen. In die regel ligt het grote verschil met de Verenigde Staten. Senatoren in de VS kunnen dreigen met een filibuster: een oneindige speech waardoor de senaat niet aan stemmen toekomt. In 2010 probeerden senatoren hiermee een belastingwet van president Obama tegen te houden. Dat is in Nederland niet mogelijk.

3Gaan de andere partijen de SP en de PVV tegenhouden?

Allereerst is de vraag of de fractieleden écht zolang gaan spreken. Paul Ulenbelt twijfelde vanmorgen zelf al, in elk geval wat het pensioendebat betreft: „We willen als fractie vooral op de zorg inzetten.” Maar als SP en PVV doorzetten, is de kans niet zo groot dat de andere partijen een meerderheid proberen te krijgen voor een maximumspreektijd. Als bijvoorbeeld de ‘Kunduz-coalitie’ dat probeert, zal die te boek komen te staan als de meerderheid die een substantiële minderheid het recht van spreken in de Kamer ontneemt.

4Kunnen partijen nóg meer obstructie plegen?

Waar reglementair niets tegen te doen is: het onophoudelijk aanvragen van hoofdelijke stemmingen, van álles wat ter tafel wordt gebracht. Zoals Geert Wilders onlangs zeven keer een hoofdelijke stemming aanvroeg over het Europees noodfonds (ESM), kan hij dat in theorie over alles doen. Op Twitter zijn de eerste grappen gemaakt: „Neem je slaapzak maar mee.”

Annemarie Kas

    • Annemarie Kas