Theaterfestival ziet geen crisis

Na de voorstellingen Kat op een heet zinken dak en Het geheugen van water dit weekend komt er alweer een eind aan het theaterseizoen. Het was, qua crisis en bezuinigingen, nogal een uitzonderlijk jaar. Zag je dat ook terug in het theater?

Wie beweert dat toneel zich veelal afzijdig houdt van actuele politieke en maatschappelijke ontwikkelingen, kreeg in elk geval fel weerwoord. Talloze theatermakers gingen met het thema ‘crisis’ aan de slag. Van het kleine, anarchistische De Warme Winkel (San Francisco) tot een groot gezelschap als het Nationale Toneel (De Prooi) en van een dolkomische allegorie (Boiling Frog van Toneelgroep Oostpool) tot een filosofisch ideeënstuk (Superkapitalisten bij Mugmetdegoudentand). Maria Goos liet een bankier vriendschap sluiten met zijn schoonmaker (De Hulp) en de Veenfabriek reed met een bus langs zichzelf verrijkende bankiers (Ikwilmijngeldterug!)

Antwoorden gaven al die voorstellingen niet. Wel inzichten. Over de oorsprong van het kapitalisme. Over hoe ruilhandel plaatsmaakte voor ons betalingssysteem, en vertrouwen moest wijken voor wantrouwen. Over of het proces van creatieve destructie van toepassing zou kunnen zijn op het kapitalisme zelf. Over hoe Occupy-woede niet volstaat, maar een nieuwe richting nog moet worden gevonden. Over hoe we dat moeten proberen samen te doen. Informatief, vaak confronterend, een enkele keer ontroerend – hoe dan ook is het theater in decennia niet zo geëngageerd geweest.

En wat zien we daarvan terug in de selectie van het Nederlands Theaterfestival, met de beste voorstellingen van het seizoen? Nagenoeg niks. Het Nationale Toneel kreeg geen credits voor zijn dappere keuze voor De Prooi. De Warme Winkel is met twee voorstellingen vertegenwoordigd, maar niet met San Francisco. Een mooie, maar conventionele Oom Wanja werd gekozen, een dromerig-naïeve Dood van een handelsreiziger die geen enkele relatie met het heden legt, en Husbands naar John Cassavetes, waarin ouderwets hedonistisch wordt gezopen en gefeest, alsof het op toneel nog gewoon de jaren negentig is. Een gemiste kans.