Opeens ben je als Pool Oekraïner

Dat Lvov een speelstad is van het EK heeft grote symbolische waarde. De stad ligt nu in Oekraïne, maar was ooit van Polen.

Vol trots haalt Marek Horban een sjaaltje tevoorschijn, in het traditionele rood-blauw van zijn club, Pogon Lwow. Vijf jaartallen staan erop, verwijzend naar de seizoenen waarin de club uit het westen van Oekraïne kampioen werd. Kampioen van Polen, wel te verstaan. De geschiedenis is ingewikkeld in dit deel van Oekraïne, verzucht voorzitter Horban. „Maar Lvov is de bakermat van zowel het Poolse als het Oekraïense voetbal.”

Als één plek in Polen en Oekraïne beantwoordt aan de EK-slogan ‘Creating history together’, dan is het Lvov (750.000 inwoners), enkele tientallen kilometers van de Poolse grens, waar Oranjes tegenstanders Duitsland, Denemarken en Portugal hun ‘andere’ groepsduels afwerken. Het eeuwenoude centrum, met vleugjes architectuur van steden als Wenen, Praag en Krakau, wisselde zo vaak van nationaliteit dat het in elke taal een eigen naam kreeg: Lviv in het Oekraïens, Lwow in het Pools, Lemberg in het Duits en Lvov in het Russisch.

„Dat Lvov tot de speelsteden hoort heeft een hoog symbolisch karakter”, zegt Ivan Jaremko, schrijver van een boek over de geschiedenis van het voetbal in de stad. „Hier werd in 1894 de eerste Oekraïense voetbalwedstrijd gespeeld, maar hier werd ook de Poolse voetbalbond opgericht.” En de nationale ploeg van Polen speelde er zijn eerste thuiswedstrijd.

Ook in de geschiedenis van de meest succesvolle voetbalclub van de stad zijn de sporen van het gespleten verleden te vinden. Toen Pogon Lwow werd opgericht in 1904 hoorde de stad bij de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie. Na de Eerste Wereldoorlog kwam Lvov op Pools grondgebied te liggen, waarna Pogon Lwow uitgroeide tot de absolute topclub van Polen.

Het succesverhaal van de club werd ruw verstoord toen in 1939 de Tweede Wereldoorlog uitbrak, met rampzalige gevolgen voor de regio. Toen in 1945 de Europese grenzen opnieuw waren getrokken, werd de bevolking van Lvov, ondanks zijn Poolse meerderheid, wakker op het grondgebied van de Sovjet-republiek Oekraïne. Het overgrote deel van de Polen trok weg uit de stad, de meesten richting Silezië – en met hen spelers en supporters van Pogon Lwow. De eens zo grote voetbalclub verdween van de kaart.

Maar Lvov raakte zijn Poolse wortels nooit kwijt. Het pittoreske centrum, door Unesco aangewezen als Werelderfgoed, kent nog altijd een Krakivskastraat. En net als Krakau heeft Lvov in zijn hoofdstraat een prominent standbeeld van Adam Mickiewicz, de grootste Poolse dichter van de negentiende eeuw.

„Er wonen nog altijd zo’n 20.000 Polen in Lvov”, zegt Horban. Toen Horban werd geboren lag Lvov allang op Oekraïens grondgebied, maar hij heeft de Poolse nationaliteit en spreekt Pools. Toch heeft hij nooit overwogen naar Polen te verhuizen. „Dit is mijn stad. Ik wil hier niet weg. Wij vormen een minderheid in Lvov, maar door alle grenswijzigingen is dit altijd een multiculturele stad geweest, met veel nationaliteiten. Op een gitaar met één snaar kun je niet spelen.”

De Polen drukken flink een stempel op het leven in de Oekraïense stad. „We hebben twee Poolse scholen, een eigen theater, een culturele stichting, een consulaat. En onze eigen voetbalclub.”

Drie jaar geleden bliezen Poolse jongeren in de stad de voetbalclub nieuw leven in. Pogon Lwow werd heropgericht, zeventig jaar na het laatste duel van de club, in 1939. „De jeugd kent zijn klassiekers”, glimlacht Horban.

Vooral vanuit Polen kwamen enthousiaste reacties. Ook al is Pogon Lwow een amateurclub met niet meer dan honderd leden, die uitkomt in de onderbond van de Oekraïense stad Lvov, het kreeg na de heroprichting in 2009 direct een eigen fanclub in Polen. Bij een grote club als Legia Warschau werden zelfs collectes gehouden ter ondersteuning van de Poolse voetbalbroeders in Oekraïne.

In Oekraïne waren de reacties aanvankelijk een stuk minder enthousiast. „De tegenstanders waren aanvankelijk verbaasd dat ze tegen een Poolse club moesten spelen, maar iedereen is er nu aan gewend. Sport is sport”, zegt voorzitter Horban.

Pogon Lwow is nog wel steeds op zoek naar een eigen accommodatie. De thuisduels worden gespeeld op het veld van de Polytechnische Universiteit. „Het is moeilijk om een geschikt en betaalbaar terrein te vinden. En het stadsbestuur is niet echt geïnteresseerd in Pogon Lwow.”

De club hoopt dat het EK voetbal in Oekraïne en Polen voor een doorbraak zal zorgen. Misschien dat het toernooi de betrekkingen tussen beide landen kan verbeteren?

„Niet als Polen de finale wint van Oekraïne”, zegt Horban met een brede grijns.

„Ik hoop dat Polen wint, ja, ook al woon ik in Oekraïne. Maar ik hoop ook dat Oekraïne tweede wordt. Dat zou pas echt ‘creating history together’ zijn.”

    • Rob Schoof