Omdat het hen trots geeft

Ze is zelf moslim, maar werd bang van een gesluierde vrouw in de tram. Choreografe en danseres Mouna Laroussi schreef er een voorstelling over. En ontdekte dat veel moslimvrouwen een nikab dragen omdat ze het zélf willen.

Nederland, Amsterdam, 12-06-2012 Danseres en choreografe Mouna Laroussi maakt een voorstelling over volledig gesluierde vrouwen waarin ze de nikaab aantrekt. De kledingstukken van de nikaab stap voor stap. foto: Bram Budel Bram Budel

‘Ik zat in de tram toen er een geheel gesluierde vrouw instapte. Je kon alleen haar ogen zien. Ze ging achter me zitten en daar werd ik heel zenuwachtig van. Ik probeerde haar via het raam een beetje te bespieden. Ik keek zelfs of ze soms een koffertje bij zich had. Toen hoorde ik haar tegen haar dochtertje praten, in heel goed Nederlands. Ik schrok van mijn reactie. Ik dacht: hoe kan het dat ik hier zo angstig van word? Ik ben net als zij een moslim. En wat denkt zij van mij, in mijn skinny jeans en hemdje? Die confrontatie liet mij niet los. Ik wilde er iets mee doen.”

Choreografe/danseres Mouna Laroussi (30) noemt zichzelf een ‘kaascous’. Ze heeft een Nederlandse moeder een Marokkaanse vader. „Ik ben opgevoed tussen Sinterklaas en Suikerfeest. Mijn moeder is katholiek, maar doet er niet veel aan. Mijn vader is overtuigd moslim en gaf mij zijn geloof mee. Toen ik een jaar of 25 was, heb ik bewust voor de islam gekozen.”

Het geloof van haar vader geeft haar rust, vertelt ze, al is ze niet enorm praktiserend. „Ik draag geen hoofddoek, bid geen vijf keer per dag, maar houd me wel aan de ramadan – wat pittig is voor een danseres, maar ik put er geestelijke kracht uit.”

Ondanks haar islamitische wortels was de nikab voor haar iets vreemds. „Ik had het in Marokko nooit gezien. Die confrontatie in de tram maakte mij nieuwsgierig. Ik wilde begrijpen waarom vrouwen er zo bij lopen.”

Laroussi’s fascinatie resulteerde in een voorstelling, getiteld Sneak Preview, die film en dans combineert. Het dansgedeelte is een choreografie voor twee vrouwen, van wie er één geheel gesluierd is.

In een repetitieruimte in Amsterdam-Noord verandert de van oorsprong Surinaamse danseres Roxana Verwey langzaam in een streng gesluierde moslimvrouw. Eerst de hoofddoek, dan de nikab, die drie mogelijkheden biedt: de ogen zichtbaar, een gaas over de ogen, een ondoorzichtige doek over de ogen. Daaronder een lang gewaad, de jilbab, en lange handschoenen. Als ze klaar is met haar toilet is ze onherkenbaar.

Er wordt gedanst op geluidcollages, „want streng islamitische vrouwen mogen niet naar muziek luisteren”. Veel bewegingen herinneren aan islamitische rituelen: de rondjes die pelgrims lopen rond de Ka’aba, de rituele wassing, het bidden. „Het gaat over ritme en discipline”, zegt Laroussi. „En over vastberadenheid. Want je moet het maar volhouden, al die leefregels en rituelen. Maar het gaat ook over elkaar steunen. Want dat doen geheel gesluierde vrouwen. Ze zoeken elkaar op als zusters, helpen en corrigeren elkaar. Ze halen elkaar over op Facebook.”

Naast de choreografie bestaat de voorstelling uit interviews met nikab-dragende vrouwen die Laroussi samen met filmmaakster Marieke Helmus in Nederland en in Marokko opnam. „In Marokko kwamen we er achter dat deze vrouwen daar ook angst oproepen. De nikab is overgewaaid uit Saoedi-Arabië en veel Marokkanen vinden ook dat het niet bij hun cultuur past.”

Ze beschrijft de interviews als „één grote confrontatie met mijn vooroordelen”. „Ik dacht dat die vrouwen allemaal door hun man gedwongen werden die sluier te dragen. Maar slechts 4 van 21 vrouwen die we spraken, vertelden dat ze zich sluierden omdat hun man dat wilde. Er bleken ook mannen te zijn die juist niet wilden dat hun vrouw er zo bij liep.”

Veel vrouwen zeiden dat het dragen van de nikab een bewuste keuze was en ze konden dat goed verwoorden. „Ze vertelden dat het hen een gevoel van trots en van kracht gaf. Ze voelden zich er door verheven boven anderen en beschermd. In Marokko worden vrouwen in nikab op straat niet lastig gevallen. Mensen gaan voor hen aan de kant. De nikab dragen is dus ook een manier om respect te krijgen.’’

Voor geheel gesluierde vrouwen in Nederland geldt dat niet. „Wij hebben een Nederlandse vrouw gesproken die vanwege haar nikab het schoolplein van haar kinderen niet meer op mag. Haar auto is beklad. Haar ouders hebben zich van zich afgekeerd. Maar ook in Marokko moeten deze vrouw offers brengen. Ook zij kunnen ruzie met hun familie over zich afroepen.”

Eén vrouw vertelde dat haar moeder niet wilde dat ze naar familiebijeenkomsten kwam omdat de aanwezigheid van zo’n religieuze vrouw betekende dat mannen en vrouwen apart moesten zitten. Sommige vrouwen zijn geschoold, maar vanwege hun nikab komen ze nergens aan de slag. „Eén vrouw is zelfs bij een islamologisch instituut geweigerd. Maar ze dragen die sluier toch. Uit angst voor god, omdat ze heel diep in hun geloof zitten. Om punten te verzamelen in de hemel, zoals er een tegen me zei. Sommige vrouwen zijn heel fanatiek, ze hebben letterlijk oogkleppen op. Ze kijken niet verder dan het geloof en raken soms de essentie van het geloof kwijt.’’

Laroussi ontmoette nikab-dragende vrouwen die niet aan de man kunnen komen omdat ze alleen een echtgenoot willen die zich net zo aan de islam onderwerpt als zij. Ze sprak zelfs vrouwen met een geëmancipeerde kijk op het huwelijk. Eén vrouw vertelde dat ze wilde dat haar toekomstige man haar zou helpen in het huishouden en haar niet zou afhouden van haar studie. „Het zijn dus lang niet allemaal onderdrukte vrouwen die niet naar school zijn geweest. We hebben met nikab-dragende studentes gesproken die vinden dat ze intellectueel en actief moeten zijn. Sommigen dragen skinny jeans onder hun jilbab.’’

De nikab roept zoveel vragen op, ook heel eenvoudige. Want hoe herkennen die vrouwen elkaar? Laroussi: „Ze hebben me verteld dat ze soms naar de schoenen kijken. Soms horen ze het aan de stem. Soms vragen ze het gewoon: wie ben je?”

In de Koran staat nergens dat vrouwen zich met een nikab moeten bedekken. Schriftgeleerden voeren dan ook verhitte discussies over de vraag of de nikab verplicht is, aanbevelenswaardig of gewoon een cultureel bepaalde dracht.

„De discussie of de nikab wel of niet islamitisch is, wil ik met deze voorstelling niet voeren”, zegt Laroussi. „Ikzelf geloof in individuele vrijheid, in de vrijheid om te geloven hoe je wilt. Maar ik wil geen waarheden verkondigen. Ik heb het ook niet over vrouwen in Afghanistan en Iran. Ik heb het over de vrouwen die ik heb ontmoet. Ik wil laten zien wie deze vrouwen zijn. Ik wil de gesluierde vrouw een gezicht geven en mensen met hun vooroordelen confronteren. Ik zit mijn hele leven al tussen oost en west en ik wil graag een brug slaan.”

Tegenwoordig is Mouna Laroussi niet meer bang als ze op straat een geheel gesluierde vrouw tegenkomt. „Ik durf ze nu gewoon aan te spreken. Het begint heel simpel, met salam aleikum.”

De docu-dansvoorstelling Sneak Preview gaat maandag 18 juni in première in Paradiso, Amsterdam

    • Renate van der Zee