Hevig debat 'Schengen'

Nationale regeringen in Europa willen tijdelijk de grenzen kunnen sluiten bij migratiestromen. Het plan stuit op woede in Straatsburg.

„Populisme”. „Schande”. En, een nog erger verwijt in Straatsburg: „Renationalisatie”. In het Europees Parlement liepen deze week de gemoederen hoog op over de vrij-reizenzone ‘Schengen’. Het parlement vreest dat in Europa de grenscontroles terugkeren, zonder dat het daar zelf iets aan kan doen.

De grote fracties in Straatsburg zijn boos op de regeringen van de lidstaten. Vorige week kwamen EU-ministers van Binnenlandse Zaken overeen dat ze zelf – zonder tussenkomst van de Europese Commissie en het Europees Parlement – moeten kunnen beslissen of ze tijdelijk controles aan de nationale grenzen uitvoeren.

Bij dit principebesluit, dat nog moet worden geformaliseerd, speelde angst een rol. Lidstaten vrezen voor een migrantenstroom door een mogelijke politieke chaos in Griekenland na de verkiezingen van aanstaande zondag. De situatie aan de Turks-Griekse grens, waar veel migranten Europa binnen proberen te komen, kan onhoudbaar worden. In dat geval willen de lidstaten voor maximaal zes maanden de nationale grenzen kunnen bewaken.

Het Europees Parlement vindt, net als de Commissie, dat een van de grote Europese verworvenheden – vrij personenverkeer – nu onder druk staat. „U heeft de deur geopend naar het populisme en wij zullen ons tegen u keren”, zei de voorzitter van de sociaal-democratische fractie, de Oostenrijker Hannes Swoboda, dinsdag in een debat met de Deense minister van Justitie Morten Bødskov. Denemarken is nu EU-voorzitter.

De Deen kreeg alle woede van de Europese volksvertegenwoordigers over zich heen. De centrum-rechtse fractieleider, de Fransman Joseph Daul, zei alle contact met het Deens voorzitterschap te zullen verbreken en in plaats daarvan alvast zaken te doen met het aanstaande Cypriotische EU-voorzitterschap.

De hevigheid van de reacties komt niet alleen voort uit zorgen over de Schengenzone. Het Europees Parlement vreest ook voor zijn eigen positie. De ministers spraken af dat ze evaluaties van het Schengensysteem voortaan op basis van een ander verdragsartikel zullen uitvoeren. Het komt erop neer, zo klinkt het in Straatsburg, dat de nationale regeringen het Europarlement buitenspel willen zetten bij het toezicht op de Schengenregels. Verscheidene fracties willen de juridische truc aanvechten bij het EU-Hof van Justitie.

De voorzitter van het Europees Parlement, de uitgesproken Duitse sociaal-democraat Martin Schulz, vat de maatregel op als een „oorlogsverklaring”. „Wat we hier meemaken is een strategie van ont-parlementarisering, die we in Europa op allerlei terreinen beleven”, zegt hij in een interview in de Frankfurter Allgemeine.

Schulz zegt dat het parlement bij het nieuwe begrotingspact voor de euro „buitengesloten” is. „En ook bij de plannen van mevrouw Merkel voor een politieke unie.” Over die plannen is nog weinig bekend, maar Merkel zou nationale parlementen in plaats van het Europarlement het controlerecht willen geven.

Het debat over Schengen laaide vorig jaar op toen Frankrijk tijdelijk controleerde aan de Italiaanse grens om Tunesische migranten te weren. Volgens de huidige EU-regels is zo’n maatregel alleen mogelijk bij grote evenementen als sportwedstrijden.

    • Mark Beunderman