Esperanto

De tweelingbroer van mijn opa zat in het bestuur van de Nederlandse Esperanto Vereniging. Hij stierf jong, en met het Esperanto is ook niet veel geworden, al weet ik niet zeker of hier een causaal verband tussen bestaat. Hoe dan ook zat er iets aandoenlijks in zijn utopisme: als iedereen nu eens dezelfde taal sprak…!

Ja, wat dan? Zouden Europeanen zich dan wél Europeaan voelen? Zouden we dan wel solidair zijn met Griekenland, Spanje, etcetera? Samenleven van soorten in grotere groepen heeft altijd biologisch voordeel: gedeeld voedsel, bescherming tegen roofdieren en rampen. Als de economie in Brabant tegenvalt, vangt Zuid-Holland dit zonder te morren op. Maar zou dat ook nog op gaan als ze compleet verschillende talen spraken? Kijk naar België. Kijk naar de taalstrijd in Oekraïne. Wie aan iemands taal komt, komt aan z’n identiteit, en daarmee aan z’n solidariteit.

Stel je één moment voor dat heel Europa Nederlands zou spreken, van Trondheim tot Heraklion. Stel je voor dat Merkel, Hollande, Barroso en zelfs Di Rupo dezelfde taal spreken als Linda de Mol en Rob Trip. Misschien konden de Verenigde Staten zich ook alleen verenigen omdat hun inwoners dezelfde taal spraken.

In de zestiende en zeventiende eeuw voelde een kleine kring intellectuelen zich reuze-Europees. Calvijn, Erasmus, Descartes, Spinoza, Grotius: kosmopolieten die het Esperanto van hun tijd spraken: Latijn.

Ook nu is er zo’n kleine kring mensen die zich reuze-Europees voelt in Brussel, en ook de academische wereld en het bedrijfsleven opereren gedeeltelijk internationaal. Maar om de veel grotere groep van gewone burgers zich Europeaan te laten voelen is meer nodig dan een munt. Zo’n identiteit kun je niet kunstmatig en van bovenaf construeren, zoals het Esperanto ook nooit als natuurlijke moedertaal is doorgebroken.

Een Verenigd Europa is alleen mogelijk als de bevolking zichzelf als een gemeenschap gaat ervaren. Dat is heel goed mogelijk, met onze gezamenlijke geschiedenis van Middeleeuwen, Renaissance, Reformatie, Verlichting, etcetera, maar ik vrees dat ook die grote Europese cultuurgeschiedenis niet resoneert bij het volk. Misschien moeten we onze hoop vestigen op een Europees voetbalteam.