Verfrissend normaal of juist gruwelijk braaf?

Homofilms zitten niet langer verstopt in hun eigen niche. Maar dat roept soms ook weerstand op. Is de homocinema ‘heterootje aan het spelen’?

Smachtende stiefzusters Mia (Ruth Vega Fernandez) en Frida (Liv Mjönes) in het Zweedse Kiss Me, te zien in vier bioscopen.

Het succes van Brokeback Mountain (2005) heeft veel betekend voor de acceptatie van films met homoseksuele personages. Zulke films draaien steeds vaker in reguliere bioscopen, zoals het voor vier Oscars genomineerde The Kids Are All Right en recenter Beginners, waarvoor Christopher Plummer dit jaar de Oscar voor beste bijrol kreeg. In Beginners komt Plummer na de dood van zijn vrouw alsnog uit de kast en leidt hij nog jaren een gelukkig leven vol flamboyante feestjes.

Homoseksualiteit is in de film vaak helemaal geen probleem meer, eerder een vanzelfsprekendheid. Dat is het geval bij het uitgebluste lesbische stel in The Kids Are All Right, en zeker in de Britse film Weekend van Andrew Haigh, dit voorjaar een zogeheten ‘crossover-hit’. Ook veel hetero’s herkenden zich in de opbloeiende relatie tussen timide Russell en assertieve Glen: Weekend trok 11.000 bezoekers, een bovengemiddeld aantal voor een kleine filmhuisfilm. Zo’n succes is niet langer uitzonderlijk: ook de biseksuele driehoek van Les amours imaginaires van jong talent Xavier Dolan was goed voor 16.000 bezoekers.

Het gaat eveneens uitstekend met de aan homofilms gewijde festivals. Het Amsterdamse filmfestival Roze Filmdagen trok afgelopen maart 7.800 bezoekers, een groei van 30 procent. De vorige editie van het Gay & Lesbian Summer Festival, een initiatief van distributeur Cinemien, trok 10.000 bezoekers, een verdubbeling. Komende weken wordt het voor de zesde keer georganiseerd.

Werner Borkes, directeur van de Roze Filmdagen, verklaart dat succes uit de enorme behoefte van homo’s om zichzelf terug te kunnen zien op het witte doek. Ook het ‘community’-gevoel speelt een rol: een festival als trefpunt van gelijkgestemden. Borkes zag de afgelopen jaren ook een toename in de kwaliteit van de GLBT-films (GLBT staat voor Gay, Lesbian, Bisexual en Transgender). Steeds minder ruige cult en underground, steeds vaker richting respectabele, verantwoorde arthouse.

Die beweging in de richting van de mainstream verloopt echter niet zonder discussie, want gaat zo de vaak zwaar bevochten eigen identiteit niet verloren? Moet homocinema niet een uitgesproken subcultuur blijven? Het homohuwelijk is meer en meer geaccepteerd, evenals het adopteren van kinderen door een homostel. Tegen deze ‘normalisatie’ wordt soms geageerd door homo’s die vinden dat deze huisje-boompje-beestje-gedachte simpelweg het nadoen van heteroseksuelen is.

De hoge gemiddelde kwaliteit blijkt ook uit het Gay & Lesbian Summer Festival, dat tot eind augustus in 12 steden te zien is. Hier draaien films die het reguliere filmcircuit niet halen: de beste films in het aanbod zijn autobiografisch. Het Zweedse Kiss Me,dat wél een reguliere uitbreng in de bioscoop krijgt vanaf deze week, vertelt weliswaar een bekend verhaal, over een vrouw die vlak voor haar huwelijk met een architect verliefd wordt op een vrouw, maar aan alles voel je dat de film voor de maakster uiterst persoonlijk is. De sterk gespeelde film is dan ook gebaseerd op de biografie van filmproducente Josefine Tengblad, die een bijrol heeft.

In de speels vormgegeven Chileense film Young & Wild (beste script, Sundance-festival) ontdekt de streng evangelisch opgevoede Daniela dat zij zowel van „bacon als tofu houdt”. Maar kan zij haar biseksualiteit verborgen houden voor haar ultraconservatieve moeder? Opnieuw een authentiek verhaal met autobiografische trekjes, gebaseerd op een in Chili bekend blog, vol expliciete seks en fantasierijke bespiegelingen.

In de aangrijpende documentaire We Were Here blikken vijf bewoners van San Francisco, Amerika’s homoseksuele hoofdstad, terug op het begin van de aidsepidemie eind jaren zeventig. Maker David Weissman woonde indertijd zelf ook in San Francisco en becijferde dat er ruim 15.000 homo’s stierven in de stad. Een ontnuchterende film, die het gevoel van solidariteit in de homogemeenschap bekrachtigt. Daaraan kunnen ook festivals bijdragen.

Homofilms gaan steeds minder vaak over de bekende thematiek van het uit de kast komen en de acceptatie van een ‘afwijkende’ seksuele geaardheid. Die geaardheid is een gegeven. Politiek maakt plaats voor de psychologie van personages. Ook de excentrieke films à la The Adventures of Priscilla, Queen of the Desert (1994), met extravagante drag queens, lijken in de minderheid. De homofilm is inderdaad wat normaler geworden, en daardoor ook toegankelijker voor een heteropubliek.

Gay & Lesbian Summer Festival. 11 films in 12 steden. Info: homescreen.nl/gay