Taalkundige Van der Sijs: ‘In andere landen bestaat niets vergelijkbaars’

Kapersbrief/ Meertens Instituut

De instituten die erfgoedteksten beheren, zitten op goud. En dat goud komt voor wetenschappers en geïnteresseerden binnen handbereik. Met superzoekmachine ‘Nederlab’ kan eind 2013 iedereen bij de gedigitaliseerde versie van oude boeken, wetteksten en andere documenten.

Een superzoekmachine kan binnenkort alle gedigitaliseerde Nederlandse boeken, kranten en tijdschriften maar ook wetteksten, notulen en jaarverslagen van de afgelopen eeuwen doorzoeken. Op een website met de naam Nederlab zullen onderzoekers vanaf eind 2013 het gedigitaliseerde Nederlandstalige erfgoed van de achtste eeuw tot heden snel kunnen doorvlooien en analyseren. Het is een doorbraak. „In andere landen bestaat niets vergelijkbaars”, zegt taalkundige Nicoline van der Sijs. Op het Meertens Instituut in Amsterdam is zij de coördinator van Nederlab.

Aan het portaal werken veel eigenaars van gedigitaliseerd drukwerk mee, zoals het Meertens Instituut, de universiteitsbibliotheken, de Koninklijke Bibliotheek en de wetenschappelijke instituten. De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) geeft ruim 2 miljoen euro subsidie voor Nederlab. Het zal totaal 4 miljoen euro kosten.

„Met Nederlab komt voor iedereen een gigantische bak gedigitaliseerde pagina’s beschikbaar”, zegt Hans Bennis, directeur van het Meertens Instituut. Alleen al deelnemer Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL) levert 3 miljoen digitale pagina’s proza en poëzie van de Middeleeuwen tot nu.

Wat kun je ermee? Van der Sijs: „Het woord ‘varen’ betekende vroeger ‘gaan’ of ‘lopen’. In oude teksten zie je het woord opduiken in combinatie met ‘paarden’ of ‘wagens’. Pas later vind je ‘varen’ met bijvoorbeeld ‘schuiten’, dus in de huidige betekenis.” Met Nederlab kun je straks de tekst vinden waarin varen voor het eerst met een boot gebeurde, en niet meer met een paard en wagen. En dat leert ons veel over de geschiedenis van de woordvorming in de Nederlandse taal, zegt Van der Sijs.

Abonnees kunnen het hele artikel hier lezen.

    • Karel Berkhout