‘Papas kino’ weer te lijf

dvd en web

Provokation der Wirklichkeit. Die Oberhausener. Dvd korte films ****

Nederland is geen revolutionair land, zeker niet op filmgebied. Terwijl in de ons omringende landen in de jaren vijftig en zestig het ene na het andere filmmanifest verscheen, was men hier nog druk bezig de Tweede Wereldoorlog te verwerken.

Een van de beroemdste van die manifesten is het zogenaamde ‘Oberhausener Manifest’, dat in 1962 op de toen nog Westdeutchen Kurzfilmtage (tegenwoordig: Kurzfilmtage Oberhausen) werd gepresenteerd. Het motto: „Papas Kino ist tot.” De 26 ondertekenaars waren met hun hemelbestormende theorieën de directe voorlopers van de nieuwe Duitse film die amper een decennium later regisseurs als Rainer Werner Fassbinder, Werner Herzog en Wim Wenders zou voortbrengen.

Ter gelegenheid van de vijftigste verjaardag van het manifest werd een groot aantal films van de ondertekenaars (van wie Edgar – Heimat – Reitz en Alexander Kluge op dit moment buiten Duitsland de bekendste zijn) gerestaureerd en op dvd uitgebracht. Want deze mannen theoretiseerden niet alleen: ze lieten ook zien wat ze bedoelden. En die films zijn niet alleen vanuit filmhistorisch oogpunt interessant.

De aanpak van bijvoorbeeld Kluges Brutalität in Stein, waarin hij de architectuur van nazi-Duitsland via close-ups onder de loep legt, is zelfs nu nog vooruitstrevend. Het gebruik van statische beelden, het sporadisch toevoegen van historisch geluidsmateriaal, het inzoomen op kogelgaten: het vertelt een verhaal zonder dat de boodschap erin geramd hoeft te worden. Politiek was het natuurlijk wel.

Edgar Reitz presenteerde op die legendarische Kurzfilmtage de korte film Kommunikation. Een kleine compositie van geluidsgolven en radiogeruis en een collage van oren, ogen en gezichten, communicatiemiddelen als brieven en vuurtorens, en natuurlijk weer die prikkeldraadversperringen en muren met kogelgaten waar Kluge ook al zijn camera op had gericht. Helaas onbekende beelden van hoe Duitse filmmakers zich in die tijd tot hun verleden verhielden.