Half meisje half vissenstaart

Komende zaterdag gaat ‘The little mermaid’ in première. Een musical gebaseerd op het sprookje van Andersen over de zeemeermin die verliefd wordt op een mensenprins. Vreemd? Nee. Al eeuwen wordt er gedroomd van de mythische vrouwvissen.

Prinses Ariël in de Disney-film The little Mermaid: een zeemeermin vindt het geluk.

De zeemeermin maakt haar musicaldebuut. Zaterdag voltrekt zich in het nieuwe Luxor-theater in Rotterdam de Europese première van The Little Mermaid, de theaterversie van de gelijknamige Disney-animatiefilm uit 1989. Dat heeft het Disney-imperium wel vaker gedaan: eerst een tekenfilm en daarna een met extra songs opgetuigde musicalbewerking. De nog nauwelijks bekende Tessa Sunniva van Tol speelt in deze Nederlandstalige productie de hoofdrol – als de roodharige Ariël, met paars bh’tje en groene staart, die zo graag de bovenzeese mensenwereld wil leren kennen en met verliefde ogen een mensenprins betovert. En alles komt pas goed als zij ten slotte in een vrouw met benen is veranderd, want zonder transformatie kan zo’n romance geen happy end krijgen.

Maar het kan ook andersom. In de succesvolle filmkomedie Splash (1984) is het de piepjonge Tom Hanks die door zeemeermin Daryl Hannah in de wereldzeeën wordt meegetrokken. We zien niet hoe het verder gaat, maar uiteindelijk zal hij heus wel een vissenstaart hebben gekregen.

Een andere oplossing is er niet. Tenzij men kiest voor de wending die de Deense sprookjesschrijver Hans Christian Andersen bedacht voor De kleine zeemeermin: de prins trouwt met een mensenvrouw en het zeemeerminnetje sterft, maar zal voortaan als engel goede daden voor de mensheid verrichten. Disney baseerde zijn film (en de musical) op Andersens verhaal, maar heeft het slot dus veranderd – zoeter gemaakt.

Zo zoet is de zoutwater-zeemeermin echter nooit geweest. Zelfs vorig jaar dook ze nog met diverse andere engelen der wrake op in de film The Pirates of the Carribean – On Stranger Tides, als vleesetende verleidsters die zeelieden meetrokken om die op de zeebodem te doden en op te eten. Ook in haar vroegste gedaanten was de verleiding het wapen van de zeemeermin.

Waar komt de zeemeermin vandaan?

Allerlei wetenschappelijke bronnen spreken elkaar tegen over haar afstamming: ze kwam uit de Chinese oudheid, uit Indiase verhalen, uit de Griekse klassieken, uit het oude Syrië, enzovoort. Overal prikkelde ze de fantasie. Ze was vergelijkbaar met de sirenen tegen wie Homerus waarschuwde in de Odyssee: de zeelieden stopten proppen was in hun oren, zodat ze niet uit de koers zouden raken door het hemelse gezang van deze wezens. Homerus’ sirenes hadden evenwel geen vissenstaart, maar het onderlijf van een vogel. Terwijl die andere sirene, de mythische Lorelei aan de Rijn, mensenbenen had.

De echte zeemeermin, half vrouw half vis, kennen we bovenal van haar glanzend gepoetste portret A Mermaid (19001) van de Britse schoonschilder John William Waterhouse, van haar dromerige beeldje in Kopenhagen en van haar strijdbare monument met zwaard en schild in Warschau, waar ze de schutspatroon is.

Echte zeemeerminnen zijn nooit waargenomen. Toen de ontdekkingsreiziger Columbus in 1493, tijdens zijn overtocht naar de Nieuwe Wereld, in zijn logboek schreef dat hij „een oogverblindend mooie jonge vrouw” met „enorm grote borsten” en „tepels zo groot als duimen” uit de zee had zien opdoemen, bleek al gauw dat hij naar alle waarschijnlijkheid een zeekoe had gezien. Het verschrompelde zeemeerminnenlijkje dat de Amerikaanse circusbaas P.T. Barnum in 1842 tentoonstelde in de santenkraam die hij American Museum noemde, bestond uit twee aan elkaar genaaide delen: de onderkant van een vis en de bovenkant van een aapje.

Toch meldden enkele tientallen inwoners van de Israëlische stad Kiryat Yam, bij de baai van Haifa, in augustus 2009 dat ze in de verte iets wonderlijks hadden gezien: een jong meisje dat als een dolfijn opsprong uit het water en even later weer verdween in de golven. „Leeft er een zeemeermin in de zee in Noord-Israël?” schreef de krant Haaretz. Het gemeentebestuur loofde een beloning van een miljoen dollar uit voor iedereen die het bewijs van haar bestaan kon leveren.

En daarna is het stil gebleven.

The little mermaid; première 16/6 in Nieuwe Luxor Rotterdam, aldaar tot en met 1/7. Daarna tournee. Inl. musicals.nl