Derwisjen dansen extatisch op Bachs jazzy passiemuziek

Passio-Compassio, door Ensemble Sarband e.a. o.l.v. Vladimir Ivanoff. Gehoord: 12/6 Muziekgebouw aan ’t IJ.

Stel dat Bach een Turk was geweest, hoe zou zijn muziek hebben geklonken? Die tamelijk zinloze vraag krijgt een opmerkelijk zinvol antwoord in het programma Passio-Compassio, waarin bewerkte passiemuziek van Bach wordt vermengd met oriëntaalse vroeg-christelijke gezang en Turkse soefiliederen.

Het project is een geesteskind van de Bulgaar Vladimir Ivanoff, wiens Ensemble Sarband is gespecialiseerd in de muzikale verbanden tussen onder meer christelijke en islamitische culturen. Voeg daar nog een strijkkwartet, een kamerkoor, twee jazz-saxofonisten en een Libanese zangeres aan toe, en het is een wonder dat de voorstelling niet in muzikale en religieuze fragmenten uiteenbrokkelt.

Maar door de diverse religies onder één geabstraheerd streven naar hogere liefde te scharen, werden in het Muziekgebouw aan ’t IJ reeds barrières geslecht. Ivanoffs slag op de tamboerijn vormde een ritmische rode draad. En de harmonie van Bach is kennelijk zo oer dat jazzy dissonanten en Midden-Oosterse meditaties, beide van zijn werk afgeleid, nergens botsten.

Visueel imposant waren vijf vrome Mevlevi-derwisjen, wier witte rokken zich tijdens talloze draaibewegingen op traditionele muziek als een bloem ontvouwden. Met Bach leek het evenwel weinig van doen.

Toen bij de afsluitende aria Erbarme dich echter alles samenviel, ontstond meteen een van de meest memorabele momenten in het Holland Festival. Fadia el-Hage zong de tekst in het Arabisch, een qanûn-speler strooide met sprankelende nootjes, op saxofoon en viool werd schmierend geïmproviseerd. En de derwisjen dansten extatisch, hét bewijs dat Bachs passiemuziek het puur christelijke verre overstijgt.

    • Floris Don