De nette man tussen de ego's

Topclubs staan niet in de rij voor de op het oog stille Bert van Marwijk. Maar de coach slaagt er wel in alle vedetten één kant op te laten lopen.

Koen Greven & Rob Schoof

Dutch head coach Bert van Marwijk reacts during the Euro 2012 soccer championship Group B match between the Netherlands and Denmark in Kharkiv , Ukraine, Saturday, June 9, 2012. In the back is Denmark head coach Morten Olsen. (AP Photo/Matthias Schrader)

Eigenlijk was het een klein wonder dat Bert van Marwijk na het WK van 2010 in Zuid-Afrika bondscoach bleef van het Nederlands elftal. Niks Chelsea, niks Valencia, Manchester City of Bayern München. Veel meer dan de WK-finale halen kan een voetbalcoach toch niet bereiken. Ja, winnen.

Maar de Europese grootmachten stonden niet in de rij voor Van Marwijk, die stille, fatsoenlijke man die van een groep steenrijke ego’s een eenheid wist te smeden. In elk geval tijdelijk.

Misschien mist hij de branie, de grote uitspraken die de grote voetbalclubs graag bij een coach zien. Hij zal het niet laten merken, maar volgens mensen die hem goed kennen, raakt het Van Marwijk dat hij nooit is geaccepteerd als volwaardige voetbalvakman, van eenzelfde niveau als ‘grote’ Nederlandse coaches als Rinus Michels, Guus Hiddink, Dick Advocaat, Louis van Gaal.

„Het steekt hem dat mensen als Van Gaal en Co Adriaanse, zelfs Leo Beenhakker met zijn ijle praatjes, overal worden opgevoerd als filosofen, als grote denkers”, zegt de Vlaamse schrijver en journalist Hugo Camps, al jaren bevriend met Van Marwijk. „Hij wordt gezien als een tweederangs trainer, die ook nog voor een gunstprijsje werkt. Veel kenners denken dat hij de goedkoopste trainer in de geschiedenis van Oranje is. Dat steekt hem ook. Hij is dat ook niet, hij is de duurste trainer van Oranje.”

Misschien mist Van Marwijk de uitstraling voor een grote club. Natuurlijk, hij won de UEFA Cup met Feyenoord, maar hij is één van de weinige Nederlandse bondscoaches die nooit voor Ajax of PSV werkten, de Nederlandse topclubs van de laatste decennia.

PSV had hem volgend seizoen graag naar Eindhoven gehaald, maar Van Marwijk wilde wachten op een aanbieding van een Europese topclub. Hij speelde als linksbuiten voor Go Ahead Eagles en AZ en als libero voor MVV. Hij speelde één interland – in 1975 tegen Joegoslavië. Hij werd later trainer bij de amateurs van SV Meerssen en de profclubs Fortuna Sittard, Feyenoord en Borussia Dortmund.

Zelfs zijn grote Europese voetbalsucces met Feyenoord, tien jaar geleden, leverde hem geen erkenning op als topcoach. De meeste credits gingen naar vrijetrappenspecialist Pierre van Hooijdonk. Toch leidde Van Marwijk in Rotterdam-Zuid een elftal met lastige spelers als Van Hooijdonk, Kees van Wonderen, Paul Bosvelt en de jonge Robin van Persie naar een voor onmogelijk gehouden UEFA-Cupzege.

Het zijn de volksclubs waarbij Van Marwijk zich thuis voelt, waarschijnlijk meer dan in de glamourwereld van Ajax, Real Madrid of Manchester City. Alledaags, gewoon – en wars van praatjes. Camps: „Bert is een sociaal bewogen man, die ondanks zijn succes en zijn riante beloning nog steeds omkijkt naar de mensen van vroeger, naar mensen die het minder hebben. Hij is in zijn hoofd toch nog altijd van de volkswijk, en van het dorp. Bert is alleen maar gelukkig als hij met een of andere lompenboer in Meerssen een kaartje kan trekken.”

Zo opende de bondscoach vorig jaar in Deventer vol trots het Bert van Marwijkplein in de wijk de Worp, de plek waar hij zelf ooit voetbalde. Hij vond het maar een raar idee dat kinderen zich in de toekomst zouden gaan afvragen wie die meneer op dat bordje was.

Hij leidt een leven te midden van de miljonairs. En hij is begaan met minderbedeelden, zowel in zijn eigen omgeving als elders in de wereld. Hij bezocht krottenwijken in Zuid-Afrika en bracht bij de loting voor de kwalificatie van het WK in 2014 een bezoek aan de favelas van Rio de Janeiro.

Onder Van Marwijk kregen de sterren van Oranje de afgelopen jaren alle ruimte zich te profileren. Niet Van Marwijk, maar Van Persie, Wesley Sneijder, Arjen Robben en Rafael Van der Vaart stonden in de belangstelling. Misschien was dat wel het geheim waarmee de bondscoach zijn voetbalmiljonairs allemaal dezelfde kant op liet lopen.

„Van Marwijk koketteert niet met zijn kunde en kennis”, zegt Camps. „Hij doet precies wat hij in zijn hoofd heeft, het is een eigenzinnige donder. Maar hij loopt er niet mee te koop. Spelers krijgen de ruimte om te gloriëren als vedette, waar trainer Van Gaal vroeger de eerste vedette was. Met dat vaderlijke, dat rustige, het gewone gesprek bracht hij rust in die selectie.”

Zo wist hij zijn schoonzoon Mark van Bommel bij het Nederlands elftal terug te halen zonder dat dit tot scheve gezichten leidde. „Eigenlijk heeft onze relatie nooit voor problemen gezorgd”, zegt Oranje-aanvoerder Van Bommel. „Maar ik was me er wel van bewust dat ik me juist op het veld moest laten gelden. Dat heb ik gedaan. Niemand heeft het er in de groep nog over.”

Die acceptatie door de spelers, in elk geval tot op heden, heeft alles te maken met de persoon van de bondscoach. Spelers die buiten de boot vallen, zoals Klaas-Jan Huntelaar, Van der Vaart en Kuijt, zijn het niet eens met de beslissingen van hun coach, maar vielen Van Marwijk nooit in het openbaar af. Met name Van der Vaart heeft weinig op met Van Marwijk, maar zal dat nooit openlijk zeggen.

Van Marwijk kon de afgelopen jaren nooit worden betrapt op shownummers, heftige uitspraken, conflicten of andere uitbarstingen die andere Nederlandse trainers vaak typeren. Toch laat hij zich binnenskamers gelden als dat moet. Hij kan razend worden als spelers zich niet aan opdrachten houden of het groepsproces ondermijnen.

En als er problemen zijn, lost hij die zo snel mogelijk op. Toen Nigel de Jong in de Engelse Premier League zijn tegenstander Hatem Ben Arfa een dubbele beenbreuk bezorgde, slaagde Van Marwijk erin een daad te stellen zonder er een schandaal van te maken: hij hield zijn middenvelder een aantal maanden bewust uit het Nederlands elftal, maar liet hem nooit vallen.

Khalid Boulahrouz prijst de rust die de bondscoach overal en altijd uitstraalt. „Van Marwijk is consequent”, zegt de 35-voudig international van Oranje. „Vanaf het begin werd hij geaccepteerd door de groep. Van Marwijk is altijd duidelijk geweest. Hij heeft stabiliteit en rust bij het Nederlands elftal gebracht. Maar ook realisme. Hij is gaan bouwen aan een elftal totdat het een lopende machine was. Hij wist de groep tot een geheel te smeden. Iedereen geloofde in zijn filosofie en wilde onderdeel uitmaken van dit elftal. Bij Oranje loopt iedereen onder Van Marwijk met een glimlach rond.”

Van Marwijk zelf wordt maar zelden gezien met een lach op zijn gezicht. Dat heeft volgens vrienden mede te maken met het feit dat hij nagenoeg doorlopend rugpijn heeft – hij zou tegen een hernia aanzitten. „Hij leeft al dertig jaar met pijn in zijn rug”, zegt vriend en columnist Camps. „Die rug kraakt. Iemand die met pijn leeft, zie je niet zo vaak lachen.”

Bert van Oostveen, directeur betaald voetbal van de KNVB, zegt: „Van Marwijk koppelt Hollandse nuchterheid aan kwaliteit. Iedereen in Nederland kan zich met hem identificeren. Dat is voor een man die een van de zwaarste functies in Nederland bekleedt hartstikke goed.”

Dat Van Marwijk nooit de bekendheid kreeg gekregen die voorgangers als Hiddink of Van Gaal hadden, zegt volgens de voetbalbestuurder niets over zijn kwaliteit. „We hebben gezocht naar een kwalitatief goede trainer en niet naar iemand over wie de internationale pers steeds schrijft. Dan moet je [Real-coach] José Mourinho nemen. Ik vind het helemaal niet belangrijk of Van Marwijk in het buitenland bekend is. Hij heeft ons naar de WK-finale geleid. Dat telt.”

    • Rob Schoof
    • Koen Greven