Componist van perfect spel

Dankzij bondscoach Joachim Löw speelt Duitsland niet meer saai en degelijk, maar aantrekkelijk en artistiek voetbal.

Guus van Holland

Germany's coach Joachim Loew reacts during their Group B Euro 2012 soccer match against Portugal at the new stadium in Lviv, June 9, 2012. REUTERS/Thomas Bohlen (UKRAINE - Tags: SPORT SOCCER) REUTERS

Als ‘een zomersprookje’ beleefden voetballiefhebbers in en buiten Duitsland het WK van 2006. Het bleek de opmaat voor het sprankelende spel van de Duitsers vier jaar later op het WK in Zuid-Afrika.

Met dank aan trainer Joachim Löw, de eigenzinnige intellectueel die zes jaar geleden de leiding over het Duitse nationale elftal kreeg. Generaties lang stond het Duitse voetbal voor oerdegelijk, doorgaans saai spel, meer uithoudingsvermogen dan frivoliteit.

Vooral in Zuid-Afrika diende zich een elftal aan dat verbaasde met aanstekelijk en artistiek spel. „Een attractieve spelopvatting met goed voetbal dat voor beleving zorgt”, zo formuleerde Löw de opdracht die hij zichzelf had gesteld. In Zuid-Afrika benaderde Die Mannschaft soms het door hem gedroomde voetbal. Zeker in de kwartfinale tegen Argentinië (4-0). Adembenemend.

Sportblad l’Equipe koos Löw tot beste voetbaltrainer van 2010. De krant schreef dat „Duitsland het aantrekkelijkste voetbal had gespeeld en het toernooi had behoed voor verveling”. In de halve finale verloor het team van Spanje (0-1). Veel Duitsers reageerden teleurgesteld, maar waren verheugd over het nieuwe voetbal.

Voor Löw was de uitschakeling slechts een onderdeel in de ontwikkeling. „Spanje kan men alleen verslaan door beter te voetballen”, zei hij later. „Niet met meer agressie en hardheid. Overtredingen maken ook je eigen spel kapot. Gewoon sneller, beter, creatiever, gedurfder en overtuigender voetballen. Alleen met mooi spel kan men de titel behalen.”

Jogi Löw, op 3 februari 1960 geboren in het Zuid-Duitse Schönau im Schwarzwald, was spits in zijn jaren als actief voetballer. In zijn geboortedorp, bij Freiburg, Karlsruhe en Stuttgart, en zelfs in het Duitse jeugdelftal. Hij was vaak topscorer van de Tweede Bundesliga. De top haalde hij niet. Daarvoor was hij niet ‘Duits’ genoeg, te breekbaar, zeker na een zware beenblessure toen hij net twintig jaar was. Hij hield van de combinatie, van creativiteit, van subtiel scoren. Een ranke jongen in voetbalbroek die voetbal niet als werk zag.

Hij was als gymnasiast ook een denker. Hij vroeg zijn trainers voortdurend waarom het elftal zo moest spelen. Hij had Günter Netzer zien voetballen, zijn jeugdidool. Hoe Netzer in 1972 met Duitsland Europees kampioen werd. Doordacht, avontuurlijk, doeltreffend. Netzer, met lange wapperende haren, was het symbool van nieuwlichterij, vrolijkheid, vrijheid en avontuur. Zo’n elegante voetballer had hij in Duitsland nog nooit – en nooit meer – gezien.

Dat spel is wat Löw voor ogen heeft als hij over voetbal fantaseert. Teruggetrokken achter zijn computer stelt hij beelden en analyses samen als een componist. Spelpatronen met gefingeerde spelers. Hoe snel kan een tegenaanval zijn? 17 seconden? Welke spelers zijn daarvoor geschikt? Welke vaardigheden moeten zij hebben? Wat zijn de karakters van de spelers die hij op het oog heeft? Moet ik met ze praten, ze iets leren, luisteren ze naar mij, kan ik naar hen luisteren? Wat lezen ze? Hoe staan zij in het leven? Bestaan zijn gedroomde voetballers wel in het op tradities gebouwde Duitse voetbal?

Samen met Hansi Flick, zijn assistent, met Oliver Bierhoff, de teammanager van het Duitse elftal, met technisch directeur Matthias Sammer van de Duitse voetbalbond en vooral met sportpsycholoog Hans-Dieter Hermann van het Duitse elftal bespreekt hij in langdurige sessies wat mogelijk is. Met welk spel, met welke spelers.

Löw volgde in 2006 de naar de Verenigde Staten vertrokken Jürgen Klinsmann op als trainer van het nationale elftal. Klinsmann, nu bondscoach van de VS, kende hem van de trainerscursus. Hij had in Löw een tactisch brein herkend en stelde hem in 2004 aan als zijn assistent. Samen met Löw wilde hij het Duitse voetbal én Duitsland op een nieuw spoor brengen – ook buiten het veld, met multicultureel voetbal als bindend element in de samenleving.

Löw zette Klinsmanns werk na het WK van 2006 voort en plaatste nieuwe accenten.

Voor Löw staat het leven voor verbinding. „Xenofobie en zelfingenomenheid kent hij niet”, zegt de Duitse publicist Christoph Bausenwein. Hij schreef de onlangs verschenen biografie Joachim Löw und sein Traum vom perfekten Spiel.

Bausenwein legt uit dat het succes van Löw stoelt op internationale oriëntatie. „De Duitse jeugd beleeft plezier aan voetbal omdat zij tegenwoordig wordt opgeleid op een manier die zowel Braziliaans, Nederlands als Spaans en Frans is. Het Duitse voetbal is een mengeling van culturen. Dat heeft Löw begrepen.”

De trainersloopbaan van Joachim Löw kende zowel diepte- als hoogtepunten. Als trainer bij onder meer VfB Stuttgart (bekerwinnaar), Fenerbahçe, FC Tirol (landskampioen), Karlsruhe en Austria Wien bleek hij nog niet de beste psycholoog te zijn. „Maar hij heeft zich geschoold en mensen om zich heen verzameld die hem onderwijzen en inspireren”, zegt Bausenwein.

Sinds Löws aantreden als bondscoach is het Duitse voetbal op alle fronten veranderd en vooral aangenamer geworden om naar te kijken. „Ik ben een esthetische trainer die goed voetbal wil zien”, zegt Löw.

Hij wijst de Duitse clubtrainers op nieuwe trainingsmethoden, die creatief voetbal bevorderen. Hij legt de nadruk op sportpsychologie, mentale weerbaarheid en yoga.

Sommige analisten hebben het over Schwulen Fussball (homovoetbal). Dirk Leibfried en Andreas Erb, auteurs van het boek Das Schweigen der Männer over verzwegen homoseksualiteit in het Duitse voetbal, grepen het ‘onmannelijke’ spel van het nationale elftal aan om de seksuele geaardheid van Löw te analyseren.

Ze lieten zich voeden door onder anderen de manager van sterspeler Michael Ballack wiens positie als aanvoerder door Löw ter discussie werd gesteld ten gunste van Philipp Lahm. Löw en Lahm zouden zich seksueel tot elkaar aangetrokken voelen, en met elkaar op vakantie te zijn geweest, zo had roddelkrant Bild waargenomen.

Het kapsel en de modieuze kleding van Löw werden onder de loep genomen. Löw, getrouwd met een jeugdvriendin en kinderloos, reageerde een jaar geleden in de Süddeutsche Zeitung. Hij is niet schwul en draagt geen toupet. Philippe Lahm zei in zijn autobiografie: „Ik ben geen homo. Maar ik zal geen homoprofvoetballer aanraden zich te uiten. Ik ben bang dat het hem net zo zal vergaan als de Engelse voetballer Justin Fashanu, die zich na zijn coming-out zo in het nauw gedreven voelde dat hij uiteindelijk zelfmoord pleegde.”

Löw laat niets los over zijn privéleven. Zijn vrouw, zijn ouders, broers en dorpsgenoten zwijgen. Bausenwein hoopte dat Löw medewerking zou verlenen aan de biografie. Hij mocht hem alleen een aantal vragen sturen, waarop de bondscoach slechts ten dele antwoordde. Uiteindelijk gaf de manager van Löw toestemming om Joachim Löw und sein Traum vom perfekten Spiel uit te geven. Alleen het hoofdstuk over homoseksualiteit moest worden geschrapt.

„Löw loopt niet te koop met wat hij kan en wat hij heeft bereikt. Hij is niet zoals andere voetbaltrainers. Hij heeft geen groot ego, zoals veel van zijn collega’s en anderen in de voetbalwereld”, zegt Bausenwein. „Hij heeft inderdaad vrouwelijke kanten. Dat zal het zijn en dat is verdacht in de machowereld.”

    • Guus van Holland