En ja hoor, Poetin is terug

Rusland is een klopjacht begonnen op oppositieleiders. Vandaag moeten zij zich melden bij de politie, omdat er een mars is gepland.

Russian security forces stand guard as an opposition supporter (2nd R) and Anna Veduta, spokeswoman for anti-corruption blogger and opposition activist Alexei Navalny, wait outside the entrance to the apartment block where Navalny lives in Moscow June 11, 2012. Russian police searched opposition leaders' homes on Monday in morning raids intended to disrupt plans for a protest rally against President Vladimir Putin's rule and show he has lost patience with demonstrations that are undermining his authority. REUTERS/Denis Sinyakov (RUSSIA - Tags: POLITICS LAW) REUTERS

Redacteur Oost-Europa

Rotterdam. Op het Russische internet, en korte tijd zelfs op het wereldwijde web, was #privet1937god (vrij vertaald: hallo1937) gisterochtend trending topic. Russische bloggers trokken daarmee een vergelijking tussen de zuiveringen door Stalin onder de „vijanden van de natie”, die dat jaar in alle hevigheid losbarstten, en de huiszoekingen die de huidige Russische leider Vladimir Poetin gisteren door de politie liet verrichten bij de belangrijkste oppositieleiders van dit moment.

Dat gaat misschien wat ver – van deze critici van het regime is tot dusverre niemand vermoord. Maar het punt is duidelijk. Poetin is terug en hij voert de repressie van zijn tegenstanders, die toch al hevig was, nu tot nieuwe hoogten op. De oppositieleiders voeren al zes maanden een protestbeweging tegen hem aan en met name daarmee lijkt het van Poetin nu gedaan te moeten zijn. Vandaag staat opnieuw een grote ‘mars van de miljoenen’ gepland in Moskou. Maar met de invallen van gisteren, en vooral ook met het bevel aan de oppositieleiders om zich vandaag bij de politie te melden voor verhoor, zijn de sleutelfiguren uit die actie chirurgisch verwijderd. De ‘Russische Lente’, voor zover die ooit echt een lente was, moet blijkbaar ophouden.

„Vova is gek geworden”, schreef een Russische twitteraar, verwijzend naar de in Rusland gebruikelijke afkorting voor de naam Vladimir. Sergej Mitrochin, een prominent liberale oppositielid, zei tegen de radiozender Echo Moskou dat „Poetin nu zelfs niet eens meer probéért om te doen alsof het hier een democratie is”.

Iets meer dan een half jaar konden de anti-Poetinbetogers in Rusland betrekkelijk ongestoord hun gang gaan. Tijdens de eerste protesten, vlak na de zwaar vervalste parlementsverkiezingen begin december die werden gewonnen door Poetins partij Verenigd Rusland, en aan het einde van die maand, gingen er al met al enkele tienduizenden Russen de straat op. Buitengewoon voor Russische begrippen. De politie arresteerde nu en dan mensen, maar liet betogers meestal hun gang gaan.

Maar nu Poetin krap een maand ook officieel weer de enige echte baas van Rusland is, is duidelijk geworden dat hij heeft gekozen voor een nieuwe keiharde lijn jegens dissidentie. Eén die zijn vorige bewind (2000-2008) ook al kenmerkte – en nu mogelijk zelfs nog straffer is. De huiszoekingen waren in feite slechts het voorlopige hoogtepunt van een reeks maatregelen die het Kremlin onder hem heeft genomen. Afgelopen vrijdag nog zette Poetin hoogstpersoonlijk zijn handtekening onder een wet die de afgelopen weken door het Russische parlement (de Doema) werd gejast, en die het betogers de facto vrijwel onmogelijk maakt om hun grieven nog langer te uiten.

Onder die wet, die door Poetins partij Verenigd Rusland werd ingediend, wordt de boete voor het deelnemen aan een niet toegestane demonstratie 150 keer verhoogd, tot zo’n 300.000 roebel (7.200 euro). Een boete die hoger is dan die voor het niet veilig opslaan van nucleair afval of het uitvoeren van een abortus zonder daarvoor gekwalificeerd te zijn. Voor de organisatoren van een niet toegestane actie wordt de boete verhoogd tot ruim 24.000 euro. Een van de meest omstreden onderdelen van de wet is dat ook „publieke bijeenkomsten die niet per se een officiële demonstratie zijn” kunnen worden aangepakt. Critici vrezen dat zo zelfs het houden van een stille tocht door de stad, zoals onlangs werd georganiseerd door de schrijver Boris Akoenin, kan worden verboden.

Poetin zelf heeft de wet onlangs verdedigd als maatregel om zijn „volk te verdedigen tegen radicalisme”. Daarmee doelde hij op de gewelddadigheden tussen vermeende betogers en de politie na de massademonstratie tegen hem op 6 mei, een dag voor zijn inauguratie. Bij die demonstratie vielen boze betogers volgens het Kremlin agenten aan, waarbij er twintig gewond raakten. 400 betogers werden gearresteerd.

Maar die uitleg ontbeert een solide fundament. De protestbeweging is tot de zesde mei altijd vreedzaam geweest. De oppositieleiders beschuldigen het Kremlin er bovendien van zelf de onlusten te hebben georganiseerd. Het waren gemaskerde betogers die slaags raakten met de politie destijds. Dat zouden geheim agenten zijn geweest die de beweging in diskrediet moesten brengen. Naar die beschuldigingen is geen officieel onderzoek ingesteld.

Leden van de protestbeweging zeiden gisteren dat de huiszoekingen en Poetins wet acties alleen maar in de hand zullen werken. „De mensen zijn boos [...] en dat zal leiden tot een grotere opkomst”, zei Sergej Davidis van de Solidariteitbeweging tegen de Russische internetkrant The Moscow Times. Maar of hij gelijk zal krijgen zal vanmiddag, om 1 uur, wanneer de demonstratie begint, moeten blijken. Veel Russische jongeren en leden van de opkomende middenklasse, die de afgelopen maanden voor het eerst in hun leven durfden te demonstreren, zullen zich vermoedelijk laten afschrikken door de zware straffen. Bovendien is het Ruslanddag vandaag, een vrije dag, waarop veel Russen de stad verruilen voor hun datsja op het platteland. „Ik denk dat de meeste Moskovieten liever gaan barbecuen in de natuur en dus zal de betoging wel niet veel mensen trekken”, aldus Aleksej Moechin, van de Russische denktank Centrum voor Politieke Informatie.

    • Chris Hensen