Elke zin is een wereld op zich bij dichter Ron Silliman

Een van de hoofdgasten op festival Poetry International, dat vanavond begint, is Ron Silliman. Elf vragen over een ‘lastige’ dichter.

De Amerikaanse dichter Ron Silliman is een van de hoofdgasten van Poetry International. Wat moeten we van hem weten?

Dat hij werkt aan een oeuvre dat moet worden opgevat als één lang gedicht. Een gedicht dat daarmee ook nooit afkomt. Daarmee past hij in het thema van Poetry dit jaar: het onvoltooide.

In de VS wordt Silliman gezien als een buitengewoon complex en filosofisch dichter, die wordt gedreven door vormvernieuwing. Silliman ziet het prozadicht als het ideale voertuig voor zijn experiment, omdat andere vormen hebben afgedaan. In begrippen als naturel spreken en authenticiteit gelooft hij niet. Volgens zijn taalfilosofische overtuiging zijn dat net zo goed constructies.

Wat voor poëzie levert dat op?

Een recent voorbeeld staat hier in vertaling op de pagina. Hij schrijft losse zinnen. Wat het moeilijk maakt is dat de zinnen geen verband met elkaar aangaan. De neiging van de lezer een lopend verhaal te construeren uit onderling verwijzende regels wordt door de dichter tegengewerkt. Elke zin is een wereld op zich.

Een ander voorbeeld is de bundel Ketjak (uit 1978), die Silliman structureert als een muziekstuk van Steve Reich. Elke paragraaf bestaat uit tweemaal zoveel zinnen als de vorige, waarbij om de andere zin een zin uit de vorige paragraaf exact wordt herhaald. Een simpel idee, zegt Silliman, dat ritme geeft en een gevoel van samenhang in de tekst opwekt.

Terwijl het zijn motief is om samenhang tegen te gaan?

Alleen in conventionele zin, door een plot. Wat hij zoekt, is aandacht van de lezer voor het moment. Een plot laat de lezer bezig zijn met wat er is gebeurd en wat er gaat gebeuren. Silliman schrijft geen fictie, heeft hij eens gezegd. Hij is niet geïnteresseerd in het verzinnen van dingen. Als alles in de taal een constructie is, is alles mogelijk. Aan dichters om die vrijheid te onderzoeken en aan lezers om daarin mee te gaan.

Dat klinkt steriel.

Als het goed wordt uitgevoerd levert het juist spanning op. Ron is een strandjutter. Hij doet eigen observaties, maar maakt ook gebruik van ready mades, gevonden taal – van de straat, uit reclames of jargon.

Je merkt dat er toch associaties ontstaan, terugkerende thema’s, prikkelende botsingen. Zijn observaties gaan over de natuur, over zijn dromen, over keukenspullen. In zijn gedicht The Alphabet draaft hij zo duizend pagina’s door.

Is Silliman een eenzame gek?

Hij wordt gezien als de grondlegger van de Language-beweging, genoemd naar een tijdschrift – zoals Nederland Revisor-proza kende. Zijn overtuigingen deelt hij dus met gelijkgestemde dichters.

Waarom introduceert Poetry hem als ‘spraakmakend’?

Dat is voor een groot deel te danken aan zijn drukbezochte blog, simpelweg Silliman’s Blog geheten. Al tien jaar plaatst hij daar links, foto’s, video’s en commentaren. Vorige week werd bijvoorbeeld een nieuwe US Poet Laureate benoemd, Natasha Tretheway, en dan plaatst hij meteen een video met een lezing van haar. Heel nuttig.

Is bloggen nog spraakmakend?

Met zijn theorieën zet hij zich als post-avant-gardist ferm af tegen andere stromingen en hij is internationaal een stem van belang in de discussie over poëzie.

Is hij niet spraakmakend als dichter?

Volgens Arnoud van Adrichem, die zijn werk samen met Han van der Vegt vertaalt, zeker wel. Van Adrichem roemt zijn radicaliteit en monomanie. Zijn poëzie is niet alleen maar vorm. Er zitten veel interessante ideeën, grappen en mooie metaforen en beelden in, aldus zijn vertaler.

Moeten we hem geloven?

In het fragment dat vertaald is, struikel je al over de fijne zinnetjes. 1: „Het leven, opgevat als een geleidelijke uitbreiding van spijt.” 2. „Woede & verdriet de eerste alleen een masker voor het laatste.” 3. „Eenzame mus maakt een kusgeluid.”

Stiekem klinken die toch als naturelle en authentieke Silliman-emoties.

Hij heeft ook een gedicht geschreven dat alleen bestaat uit vragen, vertelt Van Adrichem. Ook met seksueel zeer expliciete vragen. Echt schokkend, aldus de vertaler.

Wie leest het werk van Silliman?

Zijn gehoor heeft hij eens omschreven als een gemeenschap van hoogopgeleiden die onder hun niveau werken in de grote steden. Hij zet dat af tegen de academische poëzie die het goed doet in de kleinere universiteitssteden.

Ron Rijghard

Poetry International begint vanavond en duurt tot en met zondag 17/6. Rotterdamse Schouwburg. Silliman zit vier keer in het programma: vanavond, donderdag, vrijdag en zaterdag. Inl: poetry.nl

    • Ron Rijghard