Turkije krijgt weer hoop op EU

Met een nieuwe president in Frankrijk zou de Turkse toetreding weer vaart kunnen krijgen. Maar Turkije is hervormingsmoe. En Europa uitbreidingsmoe.

Pas was het hommeles op Istanbul Atatürk International. Honderden vluchten werden geannuleerd omdat het personeel van Turkish Airlines, vorig jaar nog luchtvaartmaatschappij van het jaar, werk weigerde. De reden van de staking: een nieuwe wet die staken bij Turkse luchtvaartmaatschappijen voortaan verbiedt. Sommige stakers werden op staande voet ontslagen.

„Die staking laat precies zien hoe het staat met de hervormingen in Turkije naar Europees model”, zegt Cengiz Aktar, hoogleraar Europa studies aan de Bacesehir Universiteit in Istanbul. „Dit zou onacceptabel zijn in elk Europees land. We drijven af.” En er was al zo weinig vooruitgang sinds dit land in 2005 kandidaat lidstaat werd. Van de 35 hoofdstukken waarin dat toetredingsproces is opgedeeld, is er één met succes afgerond. In de Turkse publieke opinie is Europa een ver vakantieland, druk met zijn eigen sores.

Maar sinds de verkiezing van François Hollande tot president van Frankrijk is Europa opnieuw de talk of the town in Turkije. „Met meneer Hollande aan de macht hopen we dat de relatie tussen Turkije en de EU een nieuwe impuls krijgt”, sprak de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Ahmet Davutoglu na zijn verkiezing. De Turkse regering kondigde aan dat ze binnenkort een aantal wetten zal voorstellen die het toetredingsproces moeten helpen. „Turkije verandert, Europa verandert en een nieuw Europa kan niet zonder Turkije”, zei de minister voor Europese Zaken, Egemen Bagis.

Ex-president Sarkozy groeide in de afgelopen jaren uit tot de verpersoonlijking van het verzet tegen Turkse toetreding. Volgens Sarkozy hoort een moslimland als Turkije niet thuis in Europa. Sarkozy deed alles om de Turken te laten voelen dat ze er niet toe deden. Voor een bezoek aan Ankara trok hij slechts een paar uurtjes uit, en kwam hij kauwgum kauwend de trap af, zijn Turkse collega Gül tegemoet.

In Turkije groeit de hoop dat met het vertrek van Sarkozy ook het verzet tegen Turkse toetreding verdwijnt. Die hoop lijkt voorbarig. Hollande schrijft in zijn boek ‘De Franse droom’ dat de onderhandelingen „eerlijk” moeten worden gevoerd. Maar hij bleef nog op de vlakte over de vraag of hij in Turkse toetreding gelooft. Zijn minister van Buitenlandse Zaken, Laurent Fabius, komt niet verder dan het belang te onderstrepen van „hernieuwing van de relaties met Turkije, dat zowel economisch als politiek een belangrijke rol speelt”.

Turken houden van dergelijke teksten. Ze voelen zich gesterkt bij de aanblik van een Europa dat snel zelfvertrouwen verliest. De Turkse kranten pikten gretig een blog op van de Wall Street Journal dat Brussel aanmoedigde Turkije snel de plaats van Griekenland te laten innemen. Die 8,5 procent groei van de Turkse economie kon Europa wel gebruiken.

„Dat is een leuke provocatie”, lacht hoogleraar Aktar. „Maar Turkije zal nog steeds moeten voldoen aan de voorwaarden. Het opheffen van het Franse veto zou een goede impuls kunnen geven. Maar dan zijn we er nog niet. Europa is uitbreidingsmoe.”

Het grootste obstakel doemt over twee weken op. Dan krijgt Cyprus het roterende voorzitterschap van de EU in handen. Ankara wil dat half jaar contact met Europa vermijden. Het erkent het EU-lidmaatschap van Cyprus niet, zolang de Turks-Cyprioten in het noorden van het eiland worden buitengesloten. Turkije lijkt zich tegelijk weinig aan te trekken van Europa’s kritische blik op zijn mensenrechtensituatie. De Koerdische parlementariër Leyla Zana werd onlangs tot 10 jaar gevangenis veroordeeld wegens haar vermeende banden met de verboden PKK.

„Je kunt heel moeilijk kritiek leveren als je tegelijkertijd zelf de onderhandelingen blokkeert”, zegt Europarlementariër Ria Oomen (CDA), de speciale rapporteur voor de onderhandelingen tussen Turkije en de Europese Unie. „Het aantreden van Hollande kan helpen bij het opheffen van de blokkades, maar hij kan het niet alleen. Vooralsnog verwacht ik geen grote doorbraak. Wat Turkije betreft is er tussen Sarkozy en Hollande vooral een verschil van stijl.”