Marilyn Monroe in een betoverende helletocht

Opera

Waiting for Miss Monroe, van Robin de Raaff. Nederlands Kamerorkest o.l.v. Steven Sloane met o.a. Laura Aikin. Gehoord: 9/6, Stadsschouwburg Amsterdam. Herh.: t/m 16/6 (m.u.v. 14/6). Inl: dno.nl ****

Marilyn Monroe, seksgodin, protocelebrity, opwaaiend wit jurkje op een luchtrooster, beeld geworden lichaam in ons collectief geheugen. Maar ook: onzeker meisje met podiumvrees, aspirerend zakenvrouw, lieveling van schrijvers en politici.

Robin de Raaff was niet van plan om na zijn lovend onthaalde eersteling Raaff (2004) nog een opera te schrijven. Acht jaar later is er niettemin Waiting for Miss Monroe, een avondvullend werk over de laatste levensfase van Marilyn Monroe in een bij vlagen spectaculaire enscenering.

Monroe werd gelukkig van te laat komen, aldus een citaat in het programmaboek. De mensen die haar vroeger niet zagen staan, strafte ze via de miljoenen die later wél reikhalzend naar haar uitkeken. In die zin begint Waiting for Miss Monroe met een standje. Een getergde filmploeg wacht, en wij wachten mee. Want hoe verdienstelijk acteercoach Paula, grimeur Whitey en studiobons Fox zich ook zitten op te vreten, pas wanneer de grote ster eindelijk haar opwachting maakt, worden de oren werkelijk gespitst.

Sopraan Laura Aikin is groots in de titelrol. Ze paart sensationele stembeheersing aan uitmuntend spel: treffende, vaak hilarische Marilyn-maniertjes, maar ook geloofwaardige wanhoop en doodsangst. De cast is over de gehele linie goed, met glansrollen voor countertenor David DQ Lee als de stotterende Whitey en de overweldigende basso profondo Alain Coulombe als Clark Gable.

De Monroe van De Raaff en librettiste Janine Brogt is een getroebleerde vrouw met een onvervulde kinderwens, hunkerend naar aandacht, die ten onder gaat in haar eigen verdichtsel. Drie aktes tonen haar telkens in spagaat tussen imago en psyche: op een werkdag (de set van haar onvoltooide laatste film), verjaardag (van president Kennedy) en haar sterfdag.

Het dramatische zwaartepunt ligt in de tweede akte. Monroe, gevloerd door pillen en drank, moet op om Kennedy toe te zingen. Maar ze zakt steeds dieper weg in haar wanen. De identieke broertjes Kennedy, walgelijke corpsballen, verschijnen. Het ontaardt in een schokkende gangbang, waarbij ze als een opblaaspop tussen de mannen heen en weer slingert. Aan het einde van haar hallucinerende helletocht zingt ze de beroemdste woorden van haar carrière: „Happy birthday, Mr President.” Een briljant opgebouwd en vormgegeven moment van tragische schoonheid.

De Raaffs partituur is functioneel, spannend, en kent magistrale momenten. Toch is zij niet steeds beklijvend. De vraag is of dat erg is. De verklanking van de personages is overtuigend geslaagd, en dat geldt ook voor de doorgecomponeerde vorm als geheel. Bovendien loert het uitstekende orkest als een duistere macht onder het drama, waaruit steeds heftigere kopererupties naar Monroe’s enkels klauwen.

Het slot speelt een uitgeputte Marilyn slim uit tegen haar groots dromende jongere zelf. Ook dit schizofrene duet behoort tot de hoogtepunten. Norma Jeane, wulps vertolkt door colloratuursopraan Hendrickje Van Kerckhove, wordt uiteindelijk door het mannenkwartet op de schouders weggedragen – maar wij weten wat haar te wachten staat. Dan sluit het reusachtige diafragma voor het toneelbeeld definitief en is het wachten voorbij. Het was het meer dan waard. Miss Monroe is een vervoerend en oorspronkelijk psychologisch muziekdrama; en de dood is slechts het begin van Marilyn Monroe.

    • Joep Stapel