In het land van Lobanovski kijkt de meester altijd mee

Oekraïne maakt vanavond zijn EK-debuut, tegen Zweden. Boven Kiev hangt altijd de geest van de man die het Oekraïense voetbal groot maakte, Valeri Lobanovski.

De norse blik van Valeri Lobanovski vangt elke bezoeker die de trappen naar het stadion van Dinamo Kiev wil beklimmen. Alsof de legendarische coach van Dinamo Kiev en de Sovjet-Unie tien jaar na zijn dood nog altijd regeert in het voetbalhart van Oekraïne. In het park rond het stadion is hij ook aanwezig, in brons gegoten zit hij als een trotse, getergde man op een bankje.

Niemand voelt de erfenis van Lobanovski meer dan zijn voormalige oogappels: Oleg Blochin, nu bondscoach, en Andrei Sjevtsjenko, aanvoerder. „Hij was een vader voor iedereen, onze meester”, zei Sjevtsjenko bij Lobanovski’s begrafenis in 2002. Valeri Vasiljovitsj Lobanovski, onderscheiden als ‘Held van Oekraïne’, overleed op 63-jarige leeftijd aan een hersenbloeding.

Zijn ‘voetbalzonen’ Blochin en Sjevtsjenko debuteren vanavond met de Oekraïense ploeg op een EK, in het Olympisch Stadion van Kiev speelt het elftal tegen Zweden. Zowel Blochin als Sjevtsjenko werd bij Dinamo Kiev gevormd binnen de invloedssfeer van Lobanovski, een autoritaire voetballogicus die de sport als eerste benaderde als wetenschap – en beiden werden uitgeroepen tot Europees voetballer van het jaar: Blochin in 1975, Sjevtsjenko in 2004.

Maar waar Lobanovski met zijn Sovjet-versie van het totaalvoetbal gouden jaren beleefde met Dinamo Kiev en de Sovjet-Unie, onder meer met de EK-finale in 1988 tegen Nederland, steeg de ploeg van de jonge natie Oekraïne nooit uit boven de Europese middelmaat. „Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie was in Oekraïne geen geld meer voor voetbalscholen en goede trainers”, zegt manager Anton Ivanov van de club Metalist Charkov. „Voetballers die in de jaren tachtig zijn geboren hebben nooit een fatsoenlijke opleiding gehad.”

Dankzij enkele oligarchen in Donetsk en Charkov begon het land enkele jaren geleden aan een geldverslindende inhaalrace, maar in de nationale ploeg van Oekraïne is daarvan nog weinig terug te zien. Het zijn talloze balgoochelaars uit Argentinië en Brazilië die in de Oekraïense eredivisie voor de scharen, overstapjes en steekpasses zorgen.

Toch hebben de 46 miljoen Oekraïners hoge verwachtingen, voelt Blochin. Het feit dat Oekraïne gastland is, voelt voor hem als een „tornado die ons een onbekende richting op kan sturen”, zei hij zaterdag op UEFA.com. De indeling in een groep met Engeland, Frankrijk en Zweden maakt het er niet makkelijker op.

Bovendien verliep de voorbereiding rampzalig. Eerst moest hij een streep zetten door de namen van zijn twee beste keepers, Alexander Sjovkovski en Andrei Dykan. Vorige week werden tien spelers ziek door een voedselvergiftiging, opgelopen in Duitsland, voor het met 3-2 verloren oefenduel tegen Oostenrijk. Intussen is iedereen weer inzetbaar.

Toch trapt Blochin op de rem. „Omdat we thuis spelen, zijn de verwachtingen veel hoger, bij de fans en de spelers. Dat helpt het team noch de fans. We zullen de dingen dus realistisch moeten bekijken en de fans vertellen dat we niet in de beste omstandigheden verkeren.”

Die voorzichtigheid van de voormalige sterspeler schiet velen in het verkeerde keelgat, zegt Metalist Charkov-manager Ivanov. „Ik vind Blochin geen goede coach. Hij is heel negatief, dekt zich van tevoren in voor een nederlaag. Voor de wedstrijden klaagt hij over alles. Door ziektes, blessures of schorsingen heeft hij nooit de juiste spelers tot zijn beschikking.”

Bovendien staat Blochin bekend om zijn harde confrontaties met de media. Misschien mist hij de zelfverzekerde houding van zijn leermeester Lobanovski, die bij leven stoïcijns als een standbeeld was.

Toch heeft Blochin wel iets gemeen met zijn vroegere coach: net als Lobanovski deed, riep ook Blochin bijna het voltallige team van zijn ‘eigen’ Dinamo Kiev op. Tot frustratie van andere grote steden als Donetsk, Charkov, Lvov en Dnjepropetrovsk. „Blochin komt Kiev nooit uit”, zegt Ivanov. „Hij stuurt alleen zijn assistenten. Blochin was voor de oudere generaties een held, een geweldige voetballer. Maar voor jongeren telt dat niet meer.”

Oudere kenners zijn inderdaad milder over de erfopvolger van Lobanovski. „Hij is wat introvert, maar hij is heel competent en charismatisch”, zegt Savik Sjoester, presentator van de meest spraakmakende talkshow in het land, Sjoester Live. „Blochin is de enige die dit elftal een winnaarsmentaliteit kan geven”, zegt Sjoester in zijn studio even buiten Kiev. „Als ze alles geven, zal de bevolking het de spelers vergeven als ze worden uitgeschakeld. Maar het thuisvoordeel is niet genoeg in deze groep.”

Hoe Oekraïne ook zal presteren, vanuit het park rond het Lobanovski Stadion in Kiev zal de oude meester meekijken. Onbewogen als altijd.

    • Rob Schoof