Hulp, maar geen bemoeienis graag

Als vierde euroland krijgt ook Spanje nu financiële noodhulp. Miljarden moeten de wankelende banken overeind houden.

Spanish Prime Minister Mariano Rajoy gives a press conference on June 10, 2012 at the Moncloa Palace in Madrid. Rajoy said on June 10 that the eurozone's agreement to provide a rescue loan to Spain's stricken banks secured the "credibility of the euro." Rajoy insisted that Spain had not caved in to pressure from other nations and the financial markets, which sent Spain's borrowing costs soaring on concerns over its banks and mushrooming debt. AFP PHOTO/ DANI POZO AFP

Spanje heeft dit weekend als vierde euroland financiële noodhulp moeten inroepen – zij het onder minder strikte voorwaarden dan Griekenland, Ierland en Portugal eerder deden. In een telefonische vergadering tussen de ministers van Financiën van de eurozone kreeg Madrid zaterdagmiddag een kredietlijn van maximaal 100 miljard euro toegeworpen. Het geld is enkel en alleen bedoeld voor Spanjes gevaarlijk wankelende banken. Zij zijn sterk geraakt door het uiteenspatten van de vastgoedzeepbel die het land sinds de eeuwwisseling opblies.

In ruil voor de miljarden gaan Europa en het IMF zich intensief bemoeien met de opschoning van Spanjes financiële sector. Madrid krijgt echter niet eenzelfde pakket ingrijpende bezuinigingen en hervormingen opgelegd als Athene, Dublin en Lissabon. Premier Rajoy prees zich gisteren tijdens een inderhaast belegde persconferentie dan ook gelukkig met deze uitkomst. „Gisteren hebben de geloofwaardigheid en de toekomst van de euro gewonnen.”

Zijn regering liet de afgelopen weken doorschemeren hulp te willen. Spaanse banken hebben tientallen miljarden aan staatssteun nodig om overeind te blijven. Spanje wordt echter zo gewantrouwd op de financiële markten dat het dit geld zelf niet kan lenen. Een beroep op noodleningen werd zo onvermijdelijk.

Tegelijkertijd verzette Madrid zich tegen een volledige interventie. Dit zou een vernedering zijn voor het grote, trotse Spanje. Ook vreesde Rajoy dat hij daarmee zijn eigen politieke testament zou tekenen. De trojka van ECB, IMF en Europese Commissie zou hem kunnen dwingen tot electoraal impopulaire besluiten als een verlaging van de pensioenen, uitkeringen of ambtenarensalarissen.

Het ging er de afgelopen weken zodoende alleen nog om wanneer en onder welke voorwaarden Spanje hulp kreeg. Madrid hield tot afgelopen vrijdag vol dat het wilde wachten op de studies die externe adviesbureaus op dit moment uitvoeren naar de kapitaalbehoefte van Spaanse banken. Deze bureaus zullen hun berekening uiterlijk 21 juni presenteren. De buitenwereld had zo veel geduld niet. De situatie binnen de muntunie verslechterde te snel. Op 17 juni houdt Griekenland nieuwe verkiezingen en de vrees is dat die stembusgang kan leiden tot een Grieks vertrek uit de eurozone. Europa wilde Spanje voor die tijd afgeschermd hebben.

Hoeveel Spanje gaat lenen en onder welke voorwaarden precies, moet nog op Europees niveau uitonderhandeld worden. Meest waarschijnlijk is dat een besluit eind juni valt, op een top van Europese regeringsleiders. Nu al is duidelijk dat Europa het geld uitleent aan het FROB, het herstructureringsfonds dat Spanje voor zijn banken heeft opgericht, maar dat na eerdere reddingen bijna leeg is.

De leningen zullen onder deze constructie alleen meetellen in de relatief lage staatsschuld (63 procent) van het land en niet in het reeds zeer hoge begrotingstekort (8,9 procent eind 2011). Dit tekort moet Madrid eind 2013 tot 3 procent hebben teruggebracht. Hiertoe treft het momenteel al pijnlijke bezuinigingen die de economie in een diepe recessie duwen.

Spanje benadrukte gisteren dat het niet meer Europese bemoeienis krijgt dan nu al het geval is. In de verklaring die de Eurogroep zaterdag uitgaf, staat niettemin dat „vooruitgang op dit gebied nauwgezet en regelmatig bekeken zal worden, ook in verband met de financiële bijstand”.

Cruciaal wordt vooral de rente die Europa aan Madrid gaat rekenen. De rentekosten over de leningen tellen namelijk wel mee in het begrotingstekort. Madrid hoopt die kosten (grotendeels) te kunnen neutraliseren. Dit kan door de Europese miljarden met een dubbel zo hoge rente door te lenen aan de banken. Die zijn echter al zo wankel dat hun ook weer geen al te hoge rente kan worden opgelegd.

Noord-Europese landen, zoals Nederland, willen echter een hoge rente voor Spanje. Alleen dan denken ze de reddingsactie te kunnen verkopen aan hun kiezers. Hoe meer zij op dit punt hun zin krijgen, hoe meer extra bezuinigingen Spanje moet treffen.

    • Merijn de Waal