Voor de vedetten is het nu of nooit

Voor de Nederlandse spelbepalers – aanvoerder Van Bommel, invaller Van der Vaart en het supertrio Robben, Sneijder, Van Persie – is dit EK cruciaal. Nu, in Polen en Oekraïne, moet er geoogst worden.

Eigenlijk zei Bert van Marwijk het tussen neus en lippen door. In de aanloop naar het EK in Polen en Oekraïne liet de bondscoach van het Nederlands elftal zich ontvallen dat het toernooi voor veel internationals „een laatste mogelijkheid” was om met Oranje een hoofdprijs te winnen. In Brazilië, waar over twee jaar het WK wordt gehouden, is de huidige generatie voetballers te oud om nog bij de favorieten te kunnen horen.

De belangen zijn dus enorm voor het team dat vanavond in het Metaliststadion van Charkov aftrapt tegen Denemarken. Een unieke generatie voetballers die twee jaar terug zo dicht bij de wereldtitel was – Arjen Robben schoot de bal tegen de teen van de Spaanse doelman Iker Casillas – is ervan doordrongen dat het nu of nooit is. Op dit EK voetballen ervaren twintigers die grote finales hebben gespeeld, straks zijn het dertigers die strijden tegen de eerste tekenen van ouderdom in een sport die steeds meer fysieke eisen stelt.

Natuurlijk zullen er nieuwe spelers zijn. Sommigen hebben zich al nadrukkelijk laten zien – talenten als Adam Maher, Luuk de Jong, Jetro Willems, Stefan de Vrij, Ricardo van Rhijn of Jordy Clasie. De KNVB maakt zich wat dat betreft geen zorgen. Volgens het beleidsplan van de voetbalbond zou Nederland in 2014 nog tot de wereldtop moeten behoren.

„Zoals we het nu bekijken hoort Nederland structureel bij de beste landen van de wereld”, zegt directeur betaald voetbal Bert van Oostveen op een terrasje in de oude binnenstad van Krakau. „Het was vorige week opeens nieuws toen onze doelstelling van een halve finale op het EK naar buiten werd gebracht. Die doelstelling is al tijden hetzelfde.”

Tien jaar geleden verkeerde het Nederlands elftal in een diep dal. Na de halvefinaleplaatsen op het WK van 1998 en het EK in 2000 werd Oranje onder leiding van Louis van Gaal uitgeschakeld voor het WK van 2002 in Japan en Korea. De KNVB kwam opeens in zeer zwaar weer terecht en moest flink snijden in de organisatie. „Voor de buitenwacht hebben we dat redelijk rustig kunnen houden, maar intern was dat een moeilijke tijd. We moesten investeringen in sommige zaken stoppen”, zegt Van Oostveen.

Het succesvolle WK van 2010 – onder de in 2008 benoemde Van Marwijk – leverde de voetbalbond 23 miljoen euro aan inkomsten op. Na aftrek van de kosten bleef er 2,5 miljoen euro over. „Dan kun je weer geld steken in de ontwikkeling van het vrouwenvoetbal of de begeleiding van nationale jeugdploegen. Het is natuurlijk heel leuk als Cor Pot zich met Jong Oranje plaatst voor het EK volgend jaar in Israël, maar dat levert financieel niets op.”

De laatste jaren stokte de doorstroming van Jong Oranje naar de nationale ploeg enigszins en drijft het elftal van Van Marwijk op een aantal topspelers die de 27 jaar zijn gepasseerd. Rafael van der Vaart (29) maakt zich daar geen zorgen over. „In vergelijking met twee jaar geleden hebben we alleen maar meer ervaring gekregen. Ik geloof er heilig in dat deze ploeg voor de titel kan gaan. En waarom zouden we er over twee jaar in Brazilië ook niet bij kunnen zijn? We moeten niet doen of ik nu al een oude man ben.” Van der Vaart erkent wel dat hij nu met een ander gevoel aan het EK begint dan pakweg acht jaar geleden in Portugal. Toen had hij als boegbeeld van een jonge generatie niets te verliezen. Nu, in Polen en Oekraïne, moet er geoogst worden.

Voor aanvoerder Mark van Bommel (35) is het EK een laatste kans op een hoofdprijs met Oranje. Maar ook Sneijder (27), Van Persie (28), Robben (28) en Van der Vaart zijn op het WK van 2014 over hun hoogtepunt heen. De topspelers van Oranje zullen de komende weken willen bewijzen dat hun uiterste houdbaarheidsdatum nog een stuk verderop in de toekomst ligt.

Ondanks het bereiken van de WK-finale van 2010 zijn er, in elk geval bij de buitenwacht, twijfels gerezen over de vraag of de top van deze ploeg niet in Johannesburg lag. Natuurlijk, in de kwalificatiereeks voor het EK in Polen en Oekraïne speelde Nederland zijn beste wedstrijden onder Van Marwijk. Met de rasvoetballer Van der Vaart op de positie van breker Nigel de Jong koppelde Oranje eindelijk weer schoonheid aan resultaat. Het leverde zelfs de eerste plaats op de ranglijst van de FIFA op.

Maar de euforie is alweer verdwenen. Nederland moet inmiddels niet alleen Spanje, Uruguay en Duitsland voor zich dulden op de wereldranglijst, ook in voetballend opzicht heeft het elftal een flinke stap teruggezet. In november van het vorige jaar kreeg het Nederlands elftal een gevoelige dreun te verwerken toen het in een vriendschappelijke wedstrijd in Berlijn door een jonge, frisse Duitse ploeg van de mat werd gespeeld (3-0).

Een geschrokken Bert van Marwijk besloot op dat moment terug te keren naar zijn basis, met Nigel de Jong en Van Bommel als vooruitgeschoven cipiers op het middenveld om de middelmatige verdediging ontlasten. De vele tegendoelpunten van de laatste maanden doen vermoeden dat het lek daarmee nog niet boven water is. De geblesseerde Joris Mathijsen ontbreekt vanavond.

Ondanks de sportieve terugval hopen de spelers nog steeds op een Europese titel. De KNVB mag dan misschien de halve finale als doelstelling in de boeken hebben staan, de internationals nemen alleen genoegen met de hoofdprijs.

Hoe zij die binnenhalen is voor spelers als Sneijder, Van Persie en Robben niet van het grootste belang. Zien voetballiefhebbers en fanatieke Oranjevolgers het Nederlands elftal het liefst aantrekkelijk en dominant voetbal resulteren in goede resultaten, de internationals weten uit ervaring dat die combinatie op een Europees titeltoernooi moeilijk te realiseren is. Zij tekenen voor een beker, als het moet met lelijk voetbal.

De KNVB kijkt intussen vooruit. Het contract met bondscoach Van Marwijk werd verlengd tot 2016. Bondsdirecteur Van Oostveen gaat ervan uit dat het Nederlands elftal in de aanloop naar het EK in Frankrijk zal worden verjongd. Sommige spelers van het succesvolle Jong Oranje bleken de afgelopen jaren moeite te hebben met de sprong naar de hoofdmacht, zoals Royston Drenthe, Maceo Rigters, Daniël de Ridder of Luigi Bruins.

Maar de KNVB maakt zich geen zorgen over de status van het Nederlandse voetbal in de toekomst. Wie over zeven jaar de dragende spelers van Oranje zullen zijn? „Misschien Adam Maher, Jordy Clasie, Davy Klaassen, Bram Nuytinck”, zegt Van Oostveen. „Nederland heeft altijd goede voetballers voortgebracht. Daar maak ik me geen zorgen over.”