Vogels en vleermuizen ruimden reuzeninsecten uit de weg

Niet een gebrek aan zuurstof, maar het bestaan van vogels en vleermuizen houdt insecten klein. Dat concluderen twee paleontologen van de University of California na een uitputtende analyse van 10.500 fossiele insectenvleugeltjes (Proceedings of the National Academy of Sciences, 5 juni).

Driehonderd miljoen jaar geleden, in het Perm, zweefden er nog libellen met een spanwijdte van zeventig centimeter over het water en kropen er meterslange duizendpoten door het struikgewas. Paleontologen en biologen vragen zich al jaren af waarom insecten toen uitgroeiden tot reuzen, en waarom die van vandaag zo klein blijven.

Veel biologen gingen er van uit dat het zuurstofgehalte de maximale lichaamsgrootte van insecten bepaalt. In het Perm bestond de lucht voor meer dan dertig procent uit zuurstof, vergeleken met twintig procent nu. Perminsecten waren groter doordat ze met dunnere en kleinere ademhalingsbuisjes (trachea) toekonden.

Dat scenario blijft overeind, maar de twee Amerikaanse paleontologen ontdekten dat het verband tussen zuurstof en lichaamsgrootte in latere tijdperken niet opgaat. Zo steeg de zuurstofconcentratie in het Krijt (145 tot 65 miljoen jaar geleden), maar nam de maximale spanwijdte van insecten juist af.

De twee onderzoekers tonen aan dat de spanwijdte ongeveer 130 miljoen jaar geleden van het zuurstofgehalte ontkoppeld raakte. Precies rond de tijd dat de eerste vogels verschenen. De paleontologen vonden ook aanwijzingen voor een tweede verkleiningsronde onder insecten, 90 tot 60 miljoen jaar geleden. Misschien hebben vleermuizen hier iets mee te maken, schrijven ze.

Reuzenlibellen zoals Urogomphus giganteus hebben het niet gered. Het waren zwevers, ze konden niet met hun vleugels klappen zoals moderne libellen doen. Bovendien vielen ze ontzettend op: hun vleugels waren niet doorzichtig, maar gekleurd. Voor vogels was het prijsschieten. Alleen de trage, maar wendbare waterjuffers en snelle libellen bleven over.

Lucas Brouwers

    • Lucas Brouwers