Vijf desastreuze woorden van verleiding

Auteur: Cees van Lotringen Titel: Een van de jongens. Megafraude in de top van het Nederlandse bankwezen. Uitgever: Prometheus, 262 blz., € 19,95

Vijf woorden. Het waren vijf woorden die het leven van de intelligente, wel opgevoede en succesvolle fiscalist Serge Bakker dramatisch veranderden.

We denken ook aan jou.

Dat ‘denken aan’ resulteerde in de jaren negentig in de betaling van enkele miljoenen guldens (en dollars) op een bankrekening in Luxemburg. Serge Bakker, in die jaren concerndirecteur Fiscale Zaken van ABN Amro en daarmee in de hoogtijdagen van zijn carrière, verzweeg de betalingen aan zowel zijn werkgever als de Belastingdienst – waar de fiscalist ooit zijn carrière was begonnen.

Bakker ontving in een paar jaar tijd luttele miljoenen van een duister clubje investeerders uit Nederland en de VS, als beloning voor bewezen facilitaire diensten, die hij juist in naam van ABN Amro verrichtte. Voor de aan- en verkoop van zogeheten winstvennootschappen (waarmee voor tientallen miljoenen aan belastingen werd ontdoken) ontving de bank als intermediair steeds een vette fee. Bakker kreeg er in zijn jaarlijkse beoordelingsgesprek met de raad van bestuur complimentjes voor. Als staffunctionaris betoonde hij immers een uitzonderlijk ‘hoge commerciële effectiviteit’. Maar die bazen wisten niet dat hij achter hun rug om zélf ook werd betaald.

In december 1992 ontving Bakker zijn eerste clandestiene betaling, 300.000 gulden. Was dat in zekere zin niet ook rechtvaardig? Bakker werkte ten minste even hard als de snelle jongens van investment banking. En ook hij verdiende miljoenen voor de bank. Maar hij deelde niet mee in de riante bonussen. Er volgden in de jaren erop nog veel forsere beloningen op zijn rekening in Luxemburg. Bakker accepteerde ze achteloos. Met het creëren van zijn eigen bonuspotje kon hij wellicht wat eerder met pensioen gaan.

Twintig jaar later heeft Bakker spijt. Hij verwoordde dat onlangs nog live op televisie. De paar momenten van hebzucht in de jaren negentig hebben zijn leven verwoest. Hij verloor zo’n beetje alles wat een man in bonis te verliezen heeft: zijn baan, zijn geld, zijn huwelijk, zijn huis (villa Happy Days in Hilversum), zijn vrijheid (hij kwam vorig jaar vrij na een gevangenisstraf van ruim 2,5 jaar), zijn reputatie en bovenal de regie over zijn leven. Civielrechtelijk levert Bakker nog altijd strijd tegen de miljoenenclaims die zijn voormalige werkgevers, ABN Amro en de Belastingdienst, tegen hem hebben ingediend.

Min of meer op uitnodiging schreef voormalig FD-journalist Cees van Lotringen een boeiend boek over de megafraude die Bakkers leven heeft verwoest. Van Lotringen weigerde om als ghost writer voor Bakker te fungeren; hij wilde zijn eigen verhaal maken. Dat is, zij het wat rommelig opgeschreven, gelukt. De auteur beschrijft uitputtend de finesses van de belastingfraude van de mannen rond de op de Bahama’s gevestigde investeringsmaatschappij Oxbridge Investments ltd. Hij legt de verschillende transacties waarin Oxbridge Bakker mee sleurde nauwkeurig uit, al wordt het hier en daar iets te technisch en bedient hij zich iets te gemakkelijk van fiscaal jargon.

De sterkste en meest confronterende delen van het boek zijn de korte hoofdstukken over Bakkers traumatische ervaringen achter de tralies. In de gevangenis beleeft hij angstige momenten tussen moordenaars, roofovervallers en drugsdealers. „De draaideurcriminelen zijn de ergsten. Die zijn volstrekt onberekenbaar.”

Van Lotringen interviewde Bakker een aantal keer in hechtenis waardoor hij een haarfijne, angstaanjagende beschrijving kan geven van het leven achter de tralies en hoe een een goed gekapte, geaffecteerd Nederlands sprekende man zich daar probeert staande te houden. „Voor witte boorden als Bakker is opsluiting erger. Het is net alsof je in een kooi met hyena’s bent beland. Ze slapen nog, maar je weet dat er een moment komt dat ze wakker worden, dat ze ruiken dat je niet een van hen bent.”

    • Philip de Witt Wijnen