Vernieuwing

Sinds een week of vijf ben ik op een Grieks eilandje waar ik op de hoogte blijf van het nieuws uit urbi et orbi dankzij de International Herald Tribune van dezelfde dag en de Volkskrant van gisteren. Iedere week The Economist en Der Spiegel erbij en af en toe een beetje internet. Voorzover ik dat kan beoordelen gaat het op deze manier heel aardig. Al meer dan een maand heb ik geen televisie gezien. Ik lees de kranten op een terras aan zee, kijk naar de zonsondergang (sinds het ontstaan van de aarde min of meer hetzelfde schouwspel) en ik denk: wat wil een mens meer.

Daarover heeft hij zelf niet veel te zeggen, dat maken anderen voor hem uit. De zonsondergang wordt hier begeleid door muziek. Over het algemeen draaglijk, zacht, romantisch, maar af en toe wordt over de baas van dit café een andere geest vaardig. Hij draait het geluid een flink stuk harder en dan hoor ik het rudiment van een melodie, opgejaagd door het fanatiek ritmisch geklop op trommels en bekkens. Mag het wat zachter, vraag ik. Hij glimlacht welwillend, zegt pardon en doet wat de stamgast gevraagd heeft.

Aan het begin van deze week was het weer zo ver. De bloedrode zon was bijna verdwenen en opeens barstte het geroffel los. Ik wilde al protesteren, maar nee, ik kende die melodie, ik rommelde wat in mijn geheugen, en daar kwam het. Smooth Operator, ergens aan het einde van de vorige eeuw tot een wereldhit gemaakt door de zangeres Sade – Helen Folasade Adu heet ze eigenlijk. Het gaat over een internationale versierder die overal ter wereld de dames betovert. Voor het eerst heb ik Sade gezien op de televisie in Hotel Chelsea, New York. Wat prachtig! Om haar nog beter tot haar recht te laten komen, heb ik toen een sigaret opgestoken. Het was nog in de tijd van burgemeester Giuliani. Zijn opvolger Bloomberg heeft daar geen verstand van, maar onder dergelijke omstandigheden wordt het genot door de brandende tabak geïntensifieerd. Het Chelsea is verkocht, Bloomberg wil het roken ook in je eigen huis verbieden. En nu hoorde ik een tot onherkenbaarheid opgeklopte Smooth Operator op dit eilandje. De tijd vliegt.

De drummer gaf zijn laatste mep op de trommel. Meteen kwam het volgende nummer, van hetzelfde laken een pak. Ook deze keer kreeg ik een ver schokje van herkenning en opnieuw deed de opsporingsdienst van mijn geheugen wat ik wilde. Dit was Paroles, paroles van de Egyptisch-Franse zangeres Dalida, in verhakte, vertrommelde vorm omgebouwd tot eigentijdse hyperhit. Ze vertrouwt de mannen niet. Die beloven haar ‘bonbons et chocolat’, koeien met gouden horens, Alain Delon roept hartstochtelijk ‘Je t’aime’, maar je kunt haar nog meer vertellen. Allemaal niets dan woorden. Door deze behandeling is ook dit romantische meesterwerkje veranderd in een akoestische ruïne. Let er eens op. Het hele repertoire van de popmuziek uit de tweede helft van de vorige eeuw wordt aan deze postmoderne verwoesting prijsgegeven.

Waarom doen ze het? Om de hedendaagse jeugd ter wille te zijn. Een heel ander voorbeeld. In de krant lees ik dat het NOS Journaal totaal vernieuwd is. Sacha de Boer en Rob Trip lopen nu voor een groot scherm heen en weer om het wereldnieuws aan te wijzen en ze spreken ook een directer, eenvoudiger soort Nederlands. Onderzoek heeft geleerd dat steeds minder mensen onder de 35 naar het Journaal kijken. Op deze manier moeten de afgedwaalde jongeren worden teruggelokt. Ik heb het nog niet gezien, ik ben ontzettend nieuwsgierig. Naar de beschrijving te oordelen lijkt het een beetje op wat CNN-anchorman Wolf Blitzer doet in de Situation Room. Dat is ook een show, maar op zichzelf lang niet slecht.

De eerste Nederlandse generatie die aan de televisie werd blootgesteld is nu een jaar of zestig. In eigentijds Nederlands: de aankomende mastodonten. Iedere avond begon toen de televisie met het uitzenden van het testbeeld; voorzover ik me kan herinneren een fijngelijnd soort schietschijf in zwart-wit en onbeweeglijk. Nog altijd heb ik geen idee van wat je ermee moest of kon doen. Maar voor de kindertjes was het een sensationele voorstelling. Wie televisie had, hoorde tot een kleine minderheid. De minder bedeelden gingen bij die voorhoede testbeeld kijken.

We hebben het toen niet beseft, maar daar ligt de oorsprong van de revolutie die nog onbarmhartig voortwoedt. Begonnen in Amerika. In 1961 is het boek The Image van Daniel Boorstin verschenen. Daarin geeft hij de definitie van een celebrity. Dit is de variant van de Bekende Nederlander: iemand die bekend is omdat hij bekend is. Neil Postman kwam met zijn Amusing ourselves to death. En in 1998 is Life: the Movie van Neal Gabler verschenen, het boek dat ik nog altijd het beste vind. Nieuws wordt omgebouwd tot een show. Als ik me niet vergis beleven we daarvan nu in Hilversum de volgende fase. Het motto van van het vernieuwde journaal is: concreet, newsy en direct, zei een Hilversumse autoriteit. Dat begrijp je meteen als je Rob Trip heen en weer ziet lopen. Assad wordt de newsiest man van het jaar.