Column

Stop dat cynisme, want Europa is net zo goed ónze cultuur

Illustratie Ruben L. Oppenheimer

Het Europees Kampioenschap duiken winnen we makkelijk. De Nederlandse politiek zapt massaal weg van de werkelijkheid dat dit land een onderdeel is van een oud continent dat worstelt om zich een toekomst te verzekeren. Er zit niks anders op, we kunnen het land niet verhuizen. Wie behoedt de aanstaande verkiezingen voor roekeloze irrelevantie?

Voorlopig razen we met z’n zestien miljoenen op een smalle tunnel af, alle feiten die uitsteken vallen af. Na 13 september mag het licht weer aan. Tot de verkiezingen doen we of Europa en de rest van de wereld niet echt bestaan. Over ‘eigen’ problemen hebben wij puike standpunten. Daarna knutselen we een binnenlands kabinet in elkaar. En dát meld zich rond Kerstmis weer bij de wereld.

Pech dat de buren intussen doorleven en hardop nadenken over de financiële- en bestuurscrisis in Europa. Meer politieke unie is onvermijdelijk, zegt Angela Merkel. Onze minister-president verklaart de Duitse bondskanselier buiten de orde, zoals hij zich even niet kan herinneren wie die Van Rompuy met voorstellen uit Brussel is.

Wat bezielt Mark Rutte? Groot strateeg leidt zijn partij naar knappe verkiezingsoverwinning? Straks mooi de PVV-geneigden binnenboord gehouden. Lekker meegemompeld met de Europavrezenden van de SP. Zelfs als hij zetels wint of vasthoudt heeft hij kiezers noch ’t land een dienst bewezen door de minachting die spreekt uit het verzwijgen van de werkelijkheid. Het maakt echt besturen straks moeilijker want hij zal een mandaat hebben op de verkeerde gronden.

Het verkiezingsprogramma van de VVD komt in juli, maar het politiek handelen spreekt boekdelen. Over de hypotheekrenteaftrek is al jaren gepraat, maar het beetje beperking ervan in het vijfpartijenakkoord is voor de VVD-staatssecretaris van Financiën te ingewikkeld om vóór de verkiezingen in een wetsontwerp vast te leggen. Idem de reiskostenvergoeding. Bezuinigen moest van Europa. Nu even niet? Wie denken ze te foppen?

Het gaat niet om vóór of tegen Europa. Het is ook veel te vroeg donker in de winter – daar is even weinig aan te doen. Het gaat er ook niet om onze soevereiniteit terug te veroveren op de Brusselse bureaucratie. Europa is geen ideaal, maar onze werkelijkheid. Net als de echt binnenlandse realiteit is die verre van volmaakt. Doe er wat aan. Daar gaat politiek over: op grond van uiteenlopende standpunten compromissen sluiten over gewenst publiek beleid.

Ook al zijn Wilders’ Europese noties bewust simplistisch, het is zijn verdienste dat hij van Europa eindelijk een binnenlands politiek thema heeft gemaakt. Verantwoordelijke partijen kunnen zich nu niet veroorloven in de val te lopen van ‘meer of minder Europa’. Zij moeten de handschoen oppakken, uitleggen hoe Europa echt werkt en met hun groene, socialistische, liberale of christen-democratische visie kiezen op al denkbare terreinen.

Angela Merkel zei het onnodig dramatisch. Het gaat niet om het overdragen van soevereiniteit aan het anonieme gedrocht Brussel. Gedeelde soevereiniteit behoort bij het normale spel van krachten en tegenkrachten in een democratie. Een klein land als Nederland heeft nooit bestaan zonder aanzienlijke afhankelijkheid van buurlanden. Wat Den Uyl ooit terecht zei over het belang van de rechtsstaat, als bolwerk voor de zwaksten, heeft altijd gegolden voor heel Nederland.

Zonder internationale rechtsorde konden Nederlandse schepen de wereldzeeën niet succesvol bevaren. We kunnen een nog zo mooi milieubeleid prediken, als België, Frankrijk, Duitsland en de rest zwavel blijven dumpen leidt het nergens toe. De Europese rechtsorde is geen dictaat van Brussel, Luxemburg of Straatsburg, maar de rechtsorde waar die van Nederland kracht aan ontleent.

Europa is ook onze cultuur. Vrijwel iedereen beleeft andere dan materiële rijkdom aan van oudsher niet-Nederlandse flarden cultuur. Met een oranje sjaal om op de bank, in het filmhuis, of op reis met een Groningse brandweerauto voor Roemenië. De euro is meer dan alleen handig op vakantie.

Minstens zo belangrijk is dat dit werelddeel in het koffiehuis meer is gaan doen dan bonenextract drinken. Laatst dronk ik in Dublin zo’n kopje bij Bewley’s – vlak voordat de Ieren grommend per referendum instemden met wat niemand leuk vindt. Drie verdiepingen gesprekken, en lunchpauzetheater over een dierbaar zoekend huwelijk. Het had ook Praag of Lissabon kunnen zijn. Dat weten intussen miljoenen Europeanen. Zullen we gewoon stoppen met dat eurocynisme?

Politieke partijen hoeven de universele humaniteit van Bach niet in hun programma op te nemen. Ze moeten wel ophouden stemmen te winnen met wij-zij-retoriek tegen een spook-Europa. En erkennen dat Europa meer is dan een vette grote markt. Dat het een gedeelde waardengemeenschap is. Waarin sommige dingen ons niet bevallen. Prima, knokken voor betere regels. Net als hier met weigerambtenaren of ontslagrecht.

De SP verzacht haar eurosceptische standpunten in het deze week gepubliceerde programma, maar Europa is een hoofdstukje. Zoals het bij de PvdA een heel hoofdstuk is, enthousiast-kritisch. Alleen GroenLinks betrekt de Europese politieke dimensie bij vrijwel ieder onderwerp. Het CDA zoekt ook hier een middentint.

De verkiezingen van 12 september kunnen historisch worden als partijen die willen regeren eurozwijgen of euromokken inruilen voor actieve eurokritiek. Laten het dan maar de eerste verkiezingen over Europa worden. Het is hoog tijd. Misschien kunnen we nog net meepraten over onze toekomst.

U kunt de auteur e-mailen via opklaringen@nrc.nl