Stamcellen veroorzaken mogelijk vaatvernauwing

De vaatvernauwingen of plaques die kunnen leiden tot hartinfarcten en beroertes bestaan naast vet uit spier– en bindweefsel. Totnogtoe werd aangenomen dat deze weefsels ontstaan uit spiercellen die vanuit het midden van de vaatwand naar binnen groeien.

Onderzoekers uit Berkeley (VS) zetten daar nu stevige vraagtekens bij. Met een aantal experimenten tonen zij aan dat niet deze spieren maar een nog niet eerder beschreven type stamcellen hiervoor verantwoordelijk is. Daarmee werpen zij nieuw licht op het ontstaan van deze plaques (Nature Communications, 6 juni).

De wanden van slagaders bestaan uit drie lagen. De plaques ontstaan aan de binnenste daarvan. Wanneer zich daar cholesterol ophoopt, raakt de laag ontstoken en wordt het cholesterol ingekapseld in een weefsel dat kenmerken van zowel bindweefsel als van spierweefsel heeft.

De spiercellen wijken echter duidelijk af van de normale. Ze missen bijvoorbeeld een eiwit dat een rol speelt bij het samentrekken. De herkomst van deze cellen is nooit goed opgehelderd. Aangenomen werd dat ze afkomstig zijn uit het spierweefsel dat de middelste laag van de bloedvatwand vormt.

De spiercellen zouden daarvoor wel een stap terug moeten zetten in hun ontwikkeling omdat zij niet meer kunnen samentrekken en er zelfs bindweefsel ontstaat. Maar niemand wist hoe die stap precies verloopt.

Om daar achter te komen bouwden de onderzoekers bij muizen een gen in dat de spiercellen in de middelste laag groen doet oplichten. Daarbij stelden ze vast dat een klein deel van de cellen uit die laag niet groen kleurt. Toen zij vervolgens de spierlaag van de halsslagader in kweek brachten bleek dat er na een maand geen enkele nieuw gevormde cel groen oplichtte. Deze nieuwe cellen waren dus niet uit de spiercellen gevormd.

Verder onderzoek wees uit dat deze celmassa cellen bevat die op stamcellen lijken. Dat was een verrassing, want niemand had ooit eerder stamcellen gevonden in de wanden van slagaders. Uit deze stamcellen kon niet alleen spierweefsel, bindweefsel en vetweefsel ontstaan, maar ook botcellen. Dat is mogelijk een verklaring voor de verkalking die in sommige plaques kan optreden.

Tenslotte stelden de onderzoekers vast dat de stamcellen in gezonde vaten een sluimerend bestaan leiden en pas in actie komen bij schade aan de vaatwand. Inmiddels hebben ze deze stamcellen ook gevonden in verkalkte slagaders van mensen.

Huup Dassen