Schandaalwijn

Oostenrijkse wijn heeft een slechte naam. Ten onrechte, volgens Harold Hamersma.

Een bunga bungaënde premier die zo maar weer een greep naar de macht kan doen. Een op doping betrapte profwielrenner die na een jaar weer op de fiets springt. Een sjoemelende bestuurder die niet veel later als commissaris wordt gevraagd. Waar de kiezer, de sportliefhebber en het old boys network vaak wel heel snel de mantel der liefde uit de kast halen, toont de wijndrinker zich beduidend minder vergevingsgezind. Reputatieschade kan tientallen jaren nadreunen.

Onlangs nog stond ik in een wijnspeciaalzaak waar ik twee dames om een fles frisse, droge witte wijn hoorde vragen. Toen de verkoper met een Grüner Veltliner kwam aanzetten, deinsden zij geschrokken achteruit: „Oostenrijkse wijn? Maar zit daar geen antivries in dan?” Nu keek ik op zich niet op van deze reactie. Tijdens mijn lezingen hoor ik dat wel vaker als ik over Oostenrijk kom te spreken. Maar het is juist de hardnekkigheid die mij verbaast. Ik blijk niet de enige te zijn. In een recent interview in het Engelse wijnblad Decanter met Willi Klinger, directeur van het Oostenrijkse Wine Marketing Board, lees ik: „In ieder artikel over onze wijnen duikt het wijnschandaal van 1985 op. Alleen kan dat ons niet meer schelen. Immers, nu is Oostenrijk een prachtverhaal: de feniks herrijst uit zijn as.”

Hoe zat het nou ook al weer? Vooruit, nog één keertje dan, en daarna moet het boek maar eens dicht. In 1985 bleek een aantal Oostenrijkse wijnproducenten zoete wijn voor de Duitse markt opgepept te hebben met ethyleenglycol. Dat is een kleurloze, stroperige alcohol met een zoete smaak. Daarmee gaven zij hun witte wijn, die dat oogstjaar enigszins slap uitgevallen was, meer body en werd deze wat zoeter. Ook zou de eveneens in de stof aanwezige glycerol zorgen voor het kostbaar ogende ‘traaneffect’ aan de binnenzijde van het glas. Maar het aanlengen werd ontdekt. Ethyleenglycol bleek giftig. En dat de stof ook voorkwam in antivries, strekte evenmin tot aanbeveling.

Ofschoon het niet om ethyleenglycol bleek te gaan, maar om di-ethyleenglycol (tot 2008 toegestaan in de cosmetica-industrie), en de daders hun zonden hadden opgebiecht, kon het tij niet meer worden gekeerd. Het antivriesschandaal was een feit. De export kwam in een klap tot stilstand.

Opvallend is echter dat stilstand nu eens niet tot achteruitgang leidde. De toch al wat ouderwets werkende oudere generatie wijnmakers stopte of droeg het stokje over aan hun kinderen. En de overheid trad voortvarend op. Een jaar later al werd er een nieuwe wijnwet afgehamerd. Bovendien werd ook de voornoemde Wine Marketing Board geïnstalleerd, een instantie die sinds die tijd ook genoeg goed nieuws onder de aandacht heeft kunnen brengen. De ontwikkeling van een organisatie voor kwaliteitsanalyse bijvoorbeeld. De vernieuwingen die wijnmakers konden doorvoeren dankzij de Europese subsidies die vanaf 1995 verstrekt werden. De installatie van regionale commissies in 1999 die de karakteristieken voor druif en regio dienden te definiëren, ter voorbereiding van de introductie, vier jaar later, van het Oostenrijkse DAC-appellationsysteem (te vergelijken met de Franse AC en Italiaanse DOC). De enorme groei van biologisch en duurzaam wijngaardenieren in het land. En begin dit jaar het trotse bericht dat Oostenrijk in 2011 meer wijn heeft geëxporteerd dan ooit tevoren.

Illustratief voor de herrijzenis is Fred Loimer, een van de belangrijkste biologisch-dynamische wijnmakers van het land. Zijn bedrijf in Kamptal bezocht ik al eens, en daar bleken oud en nieuw verenigd. Op een wijnkelder uit de achttiende eeuw had Loimer een hypermoderne, zwarte constructie van staal, beton en glas laten optrekken. Een indrukwekkend staaltje architectuur dat niet veel later ook vereeuwigd werd in Winery Design, een aan te raden boek over grensverleggende wijnbouwwerken. Overigens vond ik Loimers wijnen net zo grensverleggend. Alleen waren die destijds nog niet in Nederland te koop.

Inmiddels is daar gelukkig verandering in gekomen. De antivriesvrees lijkt langzaam te verdwijnen.

De wijnen van Fred Loimer zijn te koop bij De Gouden Ton vanaf 9,95 euro. Goudenton.nl. Zie ook loimer.at.

    • Harold Hamersma