In Egypte dreigt een constitutioneel moeras

Rechters besluiten volgende week of presidentskandidaat Shafiq wordt uitgesloten van de verkiezingen. En of er weer een parlement moet worden gekozen. ‘Tahrir’ is verdeeld.

A protester acting as deposed leader Hosni Mubarak is pictured with a noose around his neck during a mock trial at Tahrir square in Cairo June 8, 2012. Hundreds of activists gathered in Cairo's Tahrir Square on Friday to demonstrate against presidential candidate Ahmed Shafik ahead of a run-off vote, saying they did not want to be ruled by another former military man. REUTERS/Mohamed Abd El Ghany (EGYPT - Tags: CIVIL UNREST POLITICS ELECTIONS) REUTERS

De ‘Vrijdag van de vastbeslotenheid’ was het gisteren in Egypte, met als inzet dat het zo niet verder kan. De halve veroordeling van ex-president Mubarak, niet omdat hij verantwoordelijk was voor het bloedbad tijdens de opstand van vorig jaar, maar omdat hij de politie niet tegenhield. De vrijspraak van zijn hoogste veiligheidsmedewerkers. En de presidentskandidatuur van Mubaraks laatste premier, ex-luchtmachtcommandant Ahmed Shafiq, ondanks een wet die voormalige medewerkers van Mubarak uitsluit van gekozen functies.

Dus tienduizenden Egyptenaren kwamen weer op het Tahrirplein in Kairo en op de centrale pleinen van andere steden bijeen om te laten horen wat ze níet willen. „Weg met het militaire bewind”, was een van de leuzen. Maar zo groot als het protest vroeger was, werd het niet.

Bovendien bleek eens temeer de verdeeldheid van de betogers. Over de noodzaak van een nieuw proces voor Mubarak bestond wel overeenstemming. Maar over de beslissende ronde van de presidentsverkiezingen (16 en 17 juni) is niemand het eens. Moeten de verkiezingen worden geannuleerd (met als consequentie het aanblijven van de militaire junta)? Moet Shafiq worden geschrapt en moet dan zijn tegenstander, de Moslimbroeder Mohammed Morsi, automatisch als president worden aangewezen? Of moet een presidentiële raad, zonder Shafiq maar met Morsi en enkele verslagen kandidaten, het presidentschap waarnemen tot er een nieuwe grondwet is?

Shafiq, algemeen beschouwd als kandidaat van het leger, kan inderdaad alsnog worden uitgesloten. Maar dat bepaalt ‘Tahrir’ niet. Het Hoogste Constitutionele Hof besluit 14 juni, twee dagen voor de verkiezingen, of de uitsluitingswet die in april door het nieuw gekozen parlement werd aangenomen, wel conform de grondwet is.

Donderdag lekte uit dat de adviesraad van het Hof tot de conclusie is gekomen dat de wet in strijd met de grondwet is omdat kandidaten niet wegens gepleegde misdrijven worden uitgesloten, maar alleen wegens eerdere functies. De Amerikaanse politieke wetenschapper Nathan Brown, die voor de denktank Carnegie Endowment Midden-Oosterse constitutionele perikelen volgt, voorspelde op andere grond dat het Hof tegen de wet en voor Shafiq zal oordelen. De verkiezingscommissie die Shafiq vorige maand ondanks de wet heeft toegelaten als kandidaat, wordt namelijk geleid door de scheidende president van het Constitutionele Hof. De komende president van het Hof maakt eveneens deel uit van de verkiezingscommissie. De rechterlijke macht heeft de opstand overleefd.

Het Hof doet op 14 juni nog een belangrijke uitspraak. Die betreft de grondwettelijkheid van de wet op basis waarvan het huidige, door fundamentalisten gedomineerde parlement is gekozen. Het complexe systeem, met twee stemmen voor individuele kandidaten en partijen, zou onafhankelijke politici benadelen. Mocht het Hof zich tegen deze wet uitspreken, en dat is volgens experts niet uitgesloten, dat moet waarschijnlijk een nieuw parlement worden gekozen. Dat zou de rechterlijke macht niet verdrieten. De voorzitter van het Genootschap van rechters, Ahmed al-Zend, riep donderdag een persconferentie bijeen om scherpe kritiek te leveren op parlementsleden die de rechterlijke macht hadden bekritiseerd wegens het vonnis tegen Mubarak.

„Het is een zwarte, harde aanval op de rechterlijke macht”, zei hij. „Hadden we geweten dat deze mensen in het parlement zouden komen, dan hadden we geweigerd op de verkiezingen toe te zien”, voegde hij eraan toe. De verleiding zal groot zijn voor de rechters om 14 juni het parlement te schrappen en „deze mensen” weer naar huis te sturen.

    • Carolien Roelants