Het rode metaal

Koper gold lange tijd als volkomen passé, maar ontwerpers hebben het nu herontdekt.

Radiator uit koperen buis, Calidarium, ontworpen door Laura Sonzogni

Afgezien van professionele koperen kookpannen, die elke trend en industriële revolutie hebben overleefd, zijn gebruiks- en siervoorwerpen uit koper al heel lang uit de gratie.

Denk aan de driepotige bloempotjes in de vensterbank van overgrootmoeders, de kannen, kruiken, ketels, doofpotten en kolenkitten van weleer. Zelfs op rommelmarkten wordt er nauwelijks naar omgekeken. Maar stoffige zaken waar oubolligheid vanaf straalt, zijn niet zelden extra interessant voor jonge ontwerpers. Juist die negatieve associatie biedt boeiende nieuwe uitdagingen. En koper heeft oneindig veel te bieden: het is makkelijk vormbaar, geleidt warmte en elektriciteit, heeft antibacteriële eigenschappen, is duurzaam, corrosiebestendig en kan volledig gerecycled worden. Bovendien zijn er nu tal van nieuwe verwerkingstechnieken.

Ook voor de bouw en industrie reden genoeg om het metaal in enorme hoeveelheden toe te passen (een woonhuis met alle gas-, water- en elektriciteitsleidingen zit vol met wel honderd kilo koper). Door de bouwwoede in China en het verbruik van hightechindustrieën, is de vraag naar koper sinds de jaren zestig met 250 procent toegenomen.

„Het is het duurste metaal uit onze collectie, maar je krijgt het ook niet kapot.” Piet Hein Eek maakte vijftien jaar geleden zijn eerste koperen lamp, een langgerekt exemplaar met tl-buis voor boven een leestafel in De Bakkerswinkel. „Ik koos voor koper, als verwijzing naar rokerige biljartzaaltjes. Een ouderwets soort gezelligheid. Maar ook omdat het bij de culinaire wereld hoort.”

Eek werd enthousiast en maakte meer lampen uit koper, maar de markt was er toen nog niet helemaal klaar voor. Nu verkoopt hij ook koperen schappenkasten en richt hij er hele winkels mee in. „Koper is vooral ook bijzonder omdat het mooi oud wordt. Het wordt dof en donker en krijgt een eigen patina. Als je dat zat bent, poets je het gewoon weer op.”

Die verkleuring door oxidatie maakt ook de verkoperde fiets van Bart van Heesch extra aantrekkelijk: binnenshuis wordt hij mooi oud en donker, buiten kleurt hij prachtig groen. „Maar de meeste mensen willen hem graag glanzend houden. In dat geval zul je de fiets vrijwel dagelijks moeten poetsen.”

Voor de koperindustrie, wereldwijd vertegenwoordigd met promotie-instituten, is de hoeveelheid koper die de designwereld gebruikt verwaarloosbaar. Toch organiseren koperproducenten met regelmaat ontwerpwedstrijden die steeds meer belangstelling krijgen. Denis de Haan, agent voor Aurubis, ’s werelds grootste koperproducent, initieerde onlangs in Nederland een ontwerpwedstrijd. „Ik wil een brug slaan tussen het traditionele materiaal en hedendaags design.” De negatieve milieuaspecten van koperdelving zijn, geeft hij toe, geen aanbeveling, maar daar staat tegenover dat volgens hem het materiaal oneindig kan worden gerecycled. „Negentig procent van ons koper komt uit hergebruik.”

www.eurocopper.org www.copperindesign.org www.koperinarchitectuur.nl