Opinie

    • Marike Stellinga

Crèchesubsidie: lichtzinnig kado

Collectieve zinsbegoocheling. Zo zou je de gratis kinderopvanggekte kunnen noemen die politici beving tijdens de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2006. Het was de tijd van de Hardwerkende Nederlander, bedacht door Mark Rutte, en al snel de knuffelkiezer van vrijwel elke partij. Wouter Bos vertelde in Elsevier dat ook de middeninkomens moesten kunnen profiteren van de verzorgingsstaat. Maar welk kado kon je de Hardwerkende Nederlander nou geven? Belastingverlaging? Naaah, zo voor de hand liggend. Nog meer hypotheekrenteaftrek? Neeeh joh, dat kan je niet maken. Wat dan? Wat dan?

Opeens waren ze er allemaal tegelijk uit. Kamerbreed kwam de ingeving. Het perfecte kado voor de Hardwerkende Nederlander was: meer subsidie voor de kinderopvang.

Die opvang moest niet goedkoper. Goedkoper is voor watjes. Nee, de opvang moest gratis worden! PvdA, VVD, GroenLinks, SP en D66 beloofden in hun verkiezingsprogramma van 2006 allemaal gratis kinderopvang voor nul- tot twaalfjarigen. Het CDA en de ChristenUnie meden het woord ‘gratis’ maar goedkoper wilden zij het wel.

De gratis opvang kwam er tijdens de formatie niet. Sterker, twee jaar na de gratis-rage moest de subsidie worden versoberd. Let wel, dat was de subsidie zoals die voor de verkiezingen van 2006 bestond. Die wàs namelijk al veel rianter geworden. Dankzij het in 2006 gevallen kabinet van VVD, CDA en D66 mochten ook hoge inkomens subsidie claimen, zelfs voor de oppas aan huis, en zelfs als die oppas eigenlijk de opa of oma van de oppaskindjes was. Vraag niet hoe het kan, maar profiteer ervan, dachten ouders. Tweeverdieners met goede inkomens ruilden hun au pair of zwartbetaalde oppas in voor de gesubsidieerde opvang en oppas. Zoveel ouders claimden de subsidie dat de kosten in een paar jaar tijd verdrievoudigden tot bijna 3 miljard euro. Geschrokken noemde PvdA-staatssecretaris Sharon Dijksma gratis opvang in 2008 ‘onbetaalbaar’.

Nu is er geen politicus meer die het woord ‘gratis’ in de mond neemt. Van de linkse partijen wil alleen GroenLinks nog ‘investeren’ in de opvang, zo bleek deze week uit het verkiezingsprogramma. SP en PvdA houden het erop dat de opvang ‘betaalbaar moet blijven’.

Maar de rekening voor de gekte uit 2006 betalen politici nog steeds. Deze week was minister Henk Kamp (VVD) aan de beurt. Hij meldde de Tweede Kamer dat moeders (en vaders) in het eerste kwartaal niet minder waren gaan werken, ook al is de crèche sinds januari fors duurder geworden. Niet in aantallen en niet in uren, bleek uit cijfers van het CBS.

Hoe Kamp het in zijn hoofd haalde, te beweren dat de kosten van de crèche geen invloed hebben op de werklust van vrouwen! Vakbond FNV en ouder-vereniging Boink spraken hun ergernis uit, ook over het jojo-beleid. Het ene moment kan het niet op met de crèchesubsidie, het andere moment volgt versobering op versobering. FNV en Boink hebben in dat laatste gelijk. Kadootjes uitdelen en ze dan binnen een paar jaar weer afpakken - het is buitengewoon ergerlijk.

Maar er is ook wat te zeggen voor het corrigeren van fouten. Het idee was namelijk dat de subsidie zichzelf zou terugverdienen. Vrouwen zouden er meer door gaan werken en dus meer belasting afdragen. Die verwachting kwam niet uit. Vrouwen gingen een beetje meer werken (het equivalent van 30.000 voltijdsbanen), maar in verhouding tot de omvang van de subsidie was dat een lachertje. Het Centraal Planbureau berekende onlangs wat de subsidie de samenleving kost en oplevert: jaarlijks 100.000 euro aan kosten per extra baan. Dat is wel een erg hoge inkomensoverdracht van Nederlanders zonder jonge kinderen naar Nederlanders met jonge kinderen.

De grap is dat alle politieke partijen dit in 2005 hadden kunnen voorzien. Al sinds de eeuwwisseling voorzagen instituten als het Sociaal en Cultureel Planbureau en de OESO dat subsidies weinig effect zouden hebben op de werklust van Nederlandse vrouwen. Die gaven in enquêtes massaal aan voor een halve werkweek te kiezen omdat ze dat nou eenmaal fijn vinden, niet omdat ze gehinderd werden door dure opvang.

Alles wijst er nu op dat een daling van de subsidie net zo weinig verandert aan het aantal uren dat moeders werken als de supersnelle stijging van de subsidie deed. Maar hoe het ook uitpakt, de kinderopvangsubsidie biedt een schitterende les voor politici in verkiezingstijd. Die les heet: pas op met het uitdelen van kado’s. Want uitdelen is makkelijk, afpakken een drama.

    • Marike Stellinga