Charkov: de metamorfose van een verroeste Sovjetstad

Charkov, waar Oranje speelt, is klaar voor het EK. Miljardair Jaroslavski leidt de modernisering met strakke hand.

Ukraine, Kharkiv, Kharkov, August 2008. Stray dogs pass people who are waiting for the tram. Eastern Europe, Europe East, city, cities, urban, animal, animals, dogs, dog, stray, street, poverty, road, traffic, car, cars, stray dog, public transport, people, billboard, advertising, commercial, Oekraine, Charkiv, Charkov, Straathonden passeren mensen die op de tram wachten. Oost Europa, Oost-Europa, hond, honden, dier, dieren, stad, steden, economie, transport, auto, auto's, straathond, armoede, verkeer, Openbaar vervoer, billboard, reclame, Ukraine, Charkiw, Charkow, Ost Europa, Ost-Europa, Frau, Hund, Hunde, Stadtansicht, PKW, Verkehr, Armut, Strassenkoeter, Strassenbahn, billboard, Reklam, Photo: Martin Roemers roemers/Hollandse Hoogte

De foto’s aan de muur van het kantoor van Alexander Jaroslavski gaan allemaal over Alexander Jaroslavski. Poserend met UEFA-voorzitter Michel Platini, op de groene grasmat van het stadion van Metalist Charkov – zijn stadion. Of lachend met zijn grote concurrent in het zuiden van Oekraïne, Rinat Achmetov, de nog veel rijkere eigenaar van Sjachtar Donetsk. Miljardairs onder elkaar.

Voor een man die wordt gerekend tot de oligarchen van Oekraïne heeft Jaroslavski een opvallend informeel voorkomen: ongeschoren, en gekleed in het blauw-gele trainingspak van de voetbalclub die hij een paar jaar geleden kocht. „Charkov is klaar voor het EK”, zegt hij in zijn kantoor onder de noordtribune van het Metalist Stadium. „Ik ben klaar voor het EK.”

‘Charkov’ en ‘ik’ zijn net geen synoniemen als Alexander Jaroslavski het woord heeft, maar veel scheelt het niet. In en rond de speelstad van Oranje heeft de bouwmagnaat zijn afdrukken achtergelaten. Van het prachtige Metalist Stadium tot het glimmende Palace Hotel in het centrum en van het hypermoderne trainingscomplex tot de fonkelnieuwe luchthaven ten zuiden van de stad, overal zie je de letters DCH – Jaroslavski’s bouwbedrijf.

„Ik hou van Charkov. Ik hou van de mensen. Ik ben vijf jaar lang elke dag om vijf uur opgestaan om dit voor elkaar te krijgen. Ik heb 300 miljoen dollar uitgegeven. Vierduizend bouwvakkers tegelijk aan het werk. Doe je maar één keer in je leven.”

Charkov, stad van onmetelijke pleinen en eindeloze parken, enkele tientallen kilometers van de Russische grens. Stad van fabrieken en universiteiten. Stad van Alexander Jaroslavski. „Er is hier de afgelopen drie jaar voor twintig jaar ontwikkeld”, zegt de Nederlander Maxime van Marle, die drie jaar geleden in Charkov neerstreek. Namens de UEFA bracht hij voor Euro 2012 welkomstpakketten aan de man voor VIP’s en sponsors.

Zijn kantoortje is gevestigd onderin het futuristische Platinum Plaza aan de brede Soemskajastraat, op een steenworp afstand van het Vrijheidsplein, één van de grootste pleinen ter wereld. Een reusachtig standbeeld van Lenin herinnert aan het Sovjetverleden. Charkov, al in de Tweede Wereldoorlog producent van legertanks en ander oorlogsmaterieel, was één van de belangrijkste industriële centra van de Sovjet-Unie.

„Toen ik hier een paar jaar geleden kwam, waren de meeste straten nog van keien”, zegt Van Marle. „Er reden allemaal oude trammetjes rond, met een hele file auto’s erachter. Nu heb je overal asfalt, grote glazen gebouwen, moderne winkelcentra, ijsbanen. Er is enorm veel veranderd.”

De puffende trammetjes zijn er nog steeds, getekend door butsen en deuken. Maar tussen de lange rijen flatgebouwen in Sovjetstijl is de vernieuwing zichtbaar. „Vier jaar geleden had je hier dertien hotels, nu vijftig”, zegt Alexander Netsjiporenko op het stadhuis van Charkov, waar hij leiding geeft aan aan de plaatselijke EK-organisatie.

Of neem het vliegveld, dat even ten zuiden van de stad wordt aangekondigd door een smetteloos wit paleisje met hoge zuilen. Veel bestemmingen kent Kharkiv International Airport niet – reizigers kunnen op gezette tijden naar Moskou en Kiev, en minder frequent naar Wenen, Istanbul of Antalya – maar de voorzieningen in de lichte terminal zijn modern. „Als hier vroeger een vlucht was aangekomen, ging in de aankomsthal een groot luik open”, vertelt Anya Sjvetsova die werkt voor een Amerikaans softwarebedrijf in Charkov. „Dan werden de koffers op een grote stapel gegooid. Als jouw koffer onderop lag, moest je wachten tot alle andere waren weggehaald.”

Sjvetsova verbaast zich nog steeds over de metamorfose die haar stad heeft ondergaan. Vooral de toestroom van steeds meer West-Europeanen valt haar op. „Drie of vier jaar geleden draaiden de mensen zich nog om als ze op straat Engels hoorden. Er kwamen hier nauwelijks buitenlanders. Op de menu’s in de restaurants vond je niets in het Engels.”

Maxime van Marle moest zelfs een heel nieuwe manier van denken introduceren in de voetbalwereld van Charkov, waar men weinig gewend was bij het gastvrij onthalen van VIPS en voetbalsponsors. „Twee jaar geleden speelde Metalist Charkov zijn eerste wedstrijd in de Europa League”, zegt de Nederlander. „Er was helemaal niets voor de gasten. Ik heb toen wat tafels laten neerzetten en wijn en hapjes laten verzorgen. Dat kenden ze helemaal niet. Zij zetten altijd een paar flessen wodka op tafel, met een paar augurken erbij.”

Langzaam raakten de Oekraïners gewend aan de westerse manier van werken. Van Marle vertelt hoe hij zijn welkomstpakketten verkocht aan lokale zakenlui in Charkov die met baar geld wilden betalen. „Dan zei ik: ‘Nee, dat moet je via de bank overmaken’. Pakte zo’n man nog een hand met geld. ‘Do you like my money now?’, vroeg hij dan. Die oude garde is dat gewend, cash afrekenen.”

In het uitgestrekte Sjevtsjenko Park, in het hart van Charkov, hangt een uitgelaten, zomerse sfeer. Verliefde stelletjes delen een bankje. Kinderen eten ijsjes bij een kraampje, onder de bomen zitten groepjes studenten, met smartphones, iPads of studieboeken in de hand.

„Charkov is een prachtige stad, mijn stad”, zegt Alexander Jaroslavski in zijn kantoor, met uitzicht op de voetbalacademie die hij zelf liet bouwen. „Ik blijf hier mijn hele leven. Het klimaat is goed, met echte zomers en echte winters. Je bent zo in Rusland, dichtbij Kiev en maar drie uurtjes vliegen van Londen of Parijs, of Zwitserland. En het is hier schoon. Niet te veel industrie, geen vervuiling, geen nucleaire straling. Schoner dan Donetsk of Dnjepropetrovsk. En kleiner dan Kiev. Ik ben een dorpsjongen.”

Het EK voetbal heeft Charkov veranderd en dat is blijvend, is de overtuiging van Jaroslavski. „Zonder het EK hadden we hier nooit een fatsoenlijk vliegveld gehad, nooit een vijfsterrenhotel. Dit zal investeerders en toeristen naar Charkov lokken.”

Toch is Jaroslavski ook op de hoogte van de slechte publiciteit die zijn stad in Europa heeft gekregen door de soms krankzinnige prijzen die hotels in de stad vragen tijdens het EK. Voor sommige hotelkamers die normaal veertig dollar kosten, wordt tijdens het EK het tienvoudige gevraagd. Inmiddels zijn de prijzen iets gedaald. „Ach, het is zomer, de zon schijnt”, lacht hij. „De supporters zullen komen.”

Op het gemeentehuis zucht coördinator Netsjiporenko eens diep. „De Europese pers schrijft veel te negatief over Oekraïne. De verhalen over de hotelprijzen zijn overdreven. Is het duur, vijf euro op de camping? Honderd euro in een hotel? Ik garandeer u: de prijs voor een biertje zal lager zijn dan in Nederland.”

De goedkoopste plekken zijn te vinden op een eilandje in de rivier, zo’n twintig rijden buiten het centrum. Hier zal de traditionele Oranjecamping verrijzen. Een strandje met uitzicht op de flatgebouwen van de stad, een restaurant en een mooi terras moeten ervoor zorgen dat de kampeerders ook buiten de wedstrijden iets te doen hebben. Volgens de oprichter van de Oranjecamping, Jokko de Wit, zullen er maximaal 1.600 Nederlanders overnachten. „De top ligt bij de wedstrijd Nederland-Duitsland. Dan zullen er 10.000 Nederlanders in Charkov zijn, verwachten we.”

Ze zijn meer dan welkom, zegt Netsjiporenko van de EK-organisatie. Sinds 1974 is de gemeenteambtenaar hartstochtelijk fan van het Nederlands elftal. Hij laat een foto zien waarop hij in een Oranjeshirt juicht tijdens het WK voetbal van 2010. Hij reisde speciaal voor het Nederlands elftal naar Zuid-Afrika. „Door het voetbal dat zij spelen. Daarom ben ik blij dat Charkov zal veranderen in een Oranjestad. De bevolking zal Nederland steunen.”

Toch houden veel van de anderhalf miljoen inwoners van Charkov hun hart vast voor de invasie van in totaal zo’n 150.000 voetbalfans die de vroeger zo gesloten stad wacht. Anya Sjvetsova is vooral bezorgd over het communicatieprobleem. „De meeste straatnamen zijn alleen in Cyrillische letters, de politie spreekt geen Engels. Sommigen zijn op cursus gestuurd, maar lang niet iedereen.”

Zij is blij met de veranderingen die haar stad heeft ondergaan, al heeft ze haar twijfels over de manier waarop er met het geld is omgegaan. Net als elders in Oekraïne zijn miljoenen aan overheidsgeld verduisterd. „De corruptie is erger geworden. Zelfs huisartsen vragen geld voor medicijnen die gratis zijn. De bedrijven die hebben gebouwd aan wegen en vliegvelden hebben veel geld gestolen. Maar door die veertig procent van het wel goed bestede geld hebben we een mooie stad gekregen. Daar ben ik blij mee. Veel parken, pleinen en straten zijn opgeknapt. En er loopt nu tenminste een mooi pad langs de rivier, waar ik kan hardlopen.”

Alexander Netsjiporenko denkt dat de lokale bevolking ook kan profiteren van de contacten met de Europeanen. „De Oekraïners zullen buitenlanders ontmoeten, mensen met een andere cultuur en een andere mentaliteit. Ze zullen zien dat ze niet van Mars komen. En de Oekraïners zullen beseffen dat ze Engels moeten leren.”

    • Rob Schoof