Waarom Oranje geen kampioen wordt

Het Nederlands elftal speelt morgen zijn eerste EK-duel tegen Denemarken. Wesley Sneijder is niet fit. En dat is nog maar één van de zes problemen van Oranje.

Dutch midfielder Kevin Strootman (2R) vies with Dutch midfielder Stijn Schaars (R) during a training session at the Reymana Stadium in Krakow on june 6, 2012 two days ahead of the Euro 2012 football championships which will start on June 8 in Warsaw. AFP PHOTO / ANNE-CHRISTINE POUJOULAT AFP

Reikhalzend kijken ze uit naar het openingsduel in groep B, morgen in Charkov tegen Denemarken. Het Nederlands elftal komt voor de EK-titel, niets minder. Zolang Oranje wint, zal de nationale ploeg in een overwinningsroes verkeren, maar als het tegenzit kunnen kleine irritaties uitgroeien tot grote ergernissen. Zes potentiële valkuilen die op weg naar de finale op 1 juli in Kiev fataal kunnen zijn.

1 De blessure van verdediger Joris Mathijsen

Rafael van der Vaart zei het gisteren treffend in een vraaggesprek met deze krant: „Als Mathijsen speelt dan heeft iedereen van buitenaf kritiek, maar nu hij geblesseerd is hoopt iedereen dat hij snel weer fit is. Het geeft aan hoe opportunistisch de voetbalwereld is, maar ook hoe belangrijk Mathijsen voor Oranje is.” De 32-jarige Mathijsen speelde tachtig interlands en vormt alweer ruim twee jaar Oranjes verdedigingsduo met John Heitinga. Het tweetal mag door velen als de achilleshiel van het Nederlands elftal worden gezien, adequate vervangers zijn nauwelijks voorhanden. De schrik sloeg bondscoach Bert van Marwijk dan ook om het hart toen Mathijsen twee weken geleden in het oefenduel tegen Bulgarije een hamstringblessure opliep. Van der Vaart raadde Mathijsen aan – in navolging van Arjen Robben twee jaar geleden – een beroep te doen op de Rotterdamse therapeut Dick van Toorn. Mathijsen sloeg het aanbod af omdat hij de voorbije weken al werkte met KNVB-fysiotherapeut Jürgen van Hattem. Mathijsens herstel verloopt minder snel dan verwacht. Hij moet het duel met de Denen missen. Van Marwijk heeft de keuze tussen twee noodoplossingen: Ron Vlaar of Wilfred Bouma.

2 Krakau-Charkov: lange reistijd en ander klimaat

De staf en de spelers doen er vrij luchtig over, maar met de keuze voor de Poolse stad Krakau als uitvalsbasis geeft het Nederlands elftal drie keer een voorsprong uit handen, voordat er ook maar één bal is getrapt. Krakau ligt hemelsbreed bijna 1.200 kilometer ten westen van Charkov, waar Oranje zijn drie groepswedstrijden afwerkt. In de praktijk betekent dat, inclusief wachttijden en het reizen van en naar de vliegvelden, een tocht van minimaal drie uur heen, drie uur terug. Na de cruciale duels tegen Duitsland en Portugal vliegt Oranje zelfs ’s nachts terug.

Geen probleem, zeggen spelers als Mark van Bommel, Wesley Sneijder en Rafael van der Vaart. Maar ook al zijn de ervaren profs gewend aan vliegreizen, als de KNVB ervoor zou hebben gekozen een hele week in Charkov te blijven, hadden de spelers vele uren langer op bed kunnen blijven liggen. In een toernooi waarin drie zware wedstrijden in negen dagen worden geperst, kan dit van doorslaggevend belang zijn. Landen als Frankrijk, Tsjechië en Spanje buiten dat voordeel van één speelstad in de groepsfase wel uit en gaan – mochten ze zich kwalificeren – frisser de kwartfinales in.

Daar komt nog iets bij: het klimaat. In het oosten van Oekraïne is het de komende week beduidend warmer dan in het zuiden van Polen. Oranje traint in Krakau met aangename temperaturen van rond de 21 graden Celsius, soms met regen. In Charkov wordt het de komende dagen naar verwachting zo’n 32 graden. De spelers van het Nederlands elftal komen nu binnen een week zes keer in een ander klimaat.

3 Wesley Sneijder is schim van uitblinker op WK in 2010

Dan is er het probleem Wesley Sneijder. De spelmaker van Oranje poseerde gisteren op het dak van een hotel voor de fotografen. Alsof hij de kleine koning van Krakau was. De grote uitblinker van het WK in Zuid-Afrika is dit seizoen een schim van de speler die in 2010 zijn werkgever Internazionale naar de overwinning in de Champions League leidde. „Het zit nog steeds in me”, zei hij vorige week. „Ik maak me geen zorgen”. Sneijder begon vorig jaar te kwakkelen door een reeks spierblessures aan zijn bovenbeen, waardoor hij veel wedstrijden moest missen. Het kwam zijn ritme niet ten goede. In de laatste oefenwedstrijden voor het EK leek de geboren Utrechter nog steeds niet helemaal fit, al wuifde hij de kritiek van tv-analisten als Marco van Basten en Willem van Hanegem geïrriteerd weg. „Al die mensen roepen maar wat op televisie. Het is vertier”, vindt Sneijder. Ook dat lijkt anders bij het huidige Oranje: waar de spelers in Zuid-Afrika de stilte verkozen boven de confrontatie met de media en de analisten, laten de ego’s zich dit keer veel meer gelden.

4 Coach wil geen privileges, maar spelers hebben die wel

Eén vaste stelregel onder het bewind van bondscoach Van Marwijk is vanaf het begin duidelijk geweest: niemand mag het groepsproces in gevaar brengen. Met andere woorden: privileges zijn uit den boze. Toch wordt daarmee door sommige sterspelers de hand gelicht. Zo kwam Robin van Persie drie weken geleden het trainingskamp in Lausanne binnen met de mededeling dat hij met zijn werkgever Arsenal een radiostilte tegenover de media had afgesproken. De spits had slechte ervaringen met de Britse tabloids die zijn woorden in de Nederlandse media verdraaiden. Perschef Kees Jansma probeerde begrip te kweken bij de volgers van Oranje. Van Persie hield zijn commentaar tot dusver beperkt tot enkele vluchtige televisie-interviews en een optreden in de mixed zone na het oefenduel met Slowakije. Bij de traditionele ‘tafeltjessessies’, waarbij internationals wat diepgravender kunnen worden geïnterviewd, gaf Van Persie niet thuis. En ook gisteren in Krakau ontbrak hij op het appèl. Klaas-Jan Huntelaar volgde het voorbeeld van zijn collega-spits en was niet aanspreekbaar. De aanvaller van Schalke 04 had naar eigen idee vorige week „al genoeg gezegd”. Sneijder en Van der Vaart verschijnen na een wedstrijd soms niet in de mixed zone. „Geen zin in”, zegt Sneijder. „Het is ook niet verplicht”, stelt Van der Vaart. Aanvoerder Mark van Bommel wist tot voor kort niets van speciale afspraken met Van Persie. Hij verbaasde zich erover.

5 Hollandse school of resultaatvoetbal?

De basisspelers in Oranje zijn het roerend met elkaar eens: resultaat gaat boven alles. Het maakt types als Van Bommel en Sneijder, beide winnaars van de Champions League, niets uit of het Nederlands elftal met betonvoetbal wint. De vedettes willen breken met het clichébeeld dat Oranje schitterend voetbalt, maar nooit iets wint. Op het WK in Zuid-Afrika leidde een behoudende speelwijze tot een finaleplaats. Ondanks hard spel verloor Oranje van Spanje. Critici zagen het verlies als een dubbele nederlaag: verliezen met betonvoetbal.

Op weg naar het EK voerde Van Marwijk, gedwongen door omstandigheden, een koerswijziging door. De tijdelijk gepasseerde Nigel de Jong werd als controleur op het middenveld vervangen door Van der Vaart. Het zorgde voor attractiever voetbal en thuis tegen Zweden (4-1) speelde hij één van zijn beste duels onder Van Marwijk. Maar in aanloop naar het EK draaide de bondscoach tot teleurstelling van Van der Vaart de opstelling terug. Het resultaat is weer heilig, mooi spel van secundair belang.

6 Tweede keus wordt genegeerd door de bondscoach

Ten slotte heeft Van Marwijk nog een andere valkuil die hij moet ontwijken. Bekend is dat de bondscoach zich in zijn gesprekken met de spelers vooral beperkt tot de basiself en de eerste wisselspelers, zoals Kuijt, Van der Vaart en Huntelaar.

De bondscoach staat er om bekend zich niet vaak in te laten met de tweede keus in zijn spelersgroep. Sommige spelers die hij in de EK-voorbereiding liet meetrainen voordat hij zijn definitieve selectie bekendmaakte, sprak hij helemaal niet. Met andere afvallers wisselde hij slechts een paar woorden.

Het gevaar bestaat dat spelers als Luuk de Jong, Kevin Strootman, Stijn Schaars en Michel Vorm zich niet alleen tweederangs spelers voelen, maar ze zich er ook naar gaan gedragen.