Roemer en Samsom moeten nu tegelijkertijd vriend en vijand zijn

De SP en PvdA, die deze week hun verkiezingsprogramma’s presenteerden, keren zich beide tegen het stringente begrotingsbeleid van de VVD. Maar wie wordt de echte tegenstander op links?

Het lijkt een stilzwijgende afspraak. Uit zichzelf leveren PvdA-leider Diederik Samsom en SP-leider Emile Roemer geen kritiek op elkaar. Nog niet. Voorlopig kiezen ze in de aanloop naar de verkiezingen in september voor een gezamenlijke vijand: premier Rutte en zijn VVD.

SP en PvdA keren zich fel tegen het te strikte begrotingsbeleid dat de VVD in hun ogen hanteert. Ze zijn vóór investeren in de economie. Diederik Samsom zette gisteren bij de presentatie van het PvdA-programma zijn toespraak voor de helft in het teken van wat premier Rutte en zijn kabinet allemaal níét gepresteerd hebben. „Rutte verspeelde het afgelopen anderhalf jaar meer dan 100.000 banen, en die wil ik in elk geval allemaal terug.” En Emile Roemer zei eerder deze week expliciet: „Rutte is mijn ideale aanvalspartner, dat moge duidelijk zijn.” Willen kiezers een liberaler of socialer Nederland, is volgens hem de kernvraag.

Roemer en Samsom dus samen tegen Rutte? De politieke leiders zelf zullen daar bevestigend op antwoorden. Maar allebei willen ze natuurlijk de voornaamste tegenstander van de VVD-leider worden. En dus zullen ze er niet aan ontkomen de verschillen tussen de linkse partijen te benoemen.

Van GroenLinks, dat net als de SP en PvdA deze week het verkiezingsprogramma publiceerde, kunnen Roemer en Samsom het gemakkelijkst afstand nemen. De troef die ze daarbij hebben is het Lenteakkoord. Leider Jolande Sap is immers akkoord gegaan met een verhoging van de btw. Zíj heeft ingestemd met lastenverzwaringen zoals de afschaffing van de onbelaste reiskostenvergoeding. Niet voor niets noemt zowel Samsom als Roemer dat begrotingsakkoord voor volgend jaar nog steeds consequent het Kunduz-akkoord in plaats van Lenteakkoord, de positievere benaming die de vijf partijen zelf gebruiken. Laat GroenLinks maar steeds die pijnlijke associatie hebben, met de steun aan de missie in het Afghaanse Kunduz.

Europa vormt het grootste onderscheid tussen de linkse partijen. De SP is altijd kritisch geweest, en dat is niet veranderd. We laten ‘Brussel’ niet de baas spelen, staat letterlijk in het programma. GroenLinks wil op lange termijn veel méér soevereiniteit aan Brussel overdragen, en ambieert een Europese regering.

De PvdA kiest een tussenweg – wil het redelijke alternatief voor zowel SP als GroenLinks zijn. Wij combineren het beste van beide, zei Samsom gisteren. „Als je economische groei wil, dan is ons programma het meest geschikt. Als je dat in Europees verband wil doen, dan moet je bij ons zijn. En als het programma groen moet zijn, dan kan je net zo goed hier zijn.”

Uiteindelijk draait het erom welke van de linkse partijen regeringsverantwoordelijkheid mag en kan nemen, na 12 september. Jolande Sap vindt dat zij met het Lenteakkoord heeft laten zien dat GroenLinks die verantwoordelijkheid aankan. Roemer zegt vooral graag te willen regeren – de PvdA hoopt dat de kiezer uiteindelijk inziet dat de socialistische standpunten van haar concurrent te ver van de realiteit afstaan. Zo wil de SP pas na 2015 het begrotingstekort onder de 3 procent brengen.

Toch is er wel degelijk toenadering tussen PvdA en SP. Ze willen voor het eerst een lijstverbinding aangaan, om de restzetels straks bij verkiezingen ‘op links’ te kunnen houden. Dat verzoek kwam gisteren formeel uit de Partij van de Arbeid, zegt SP-partijsecretaris Hans van Heijningen. Zijn bestuur bespreekt het voorstel vanavond. En hij zegt erbij: „Wij zijn altijd sterke voorstander geweest van linkse samenwerking.”

Samenwerken, elkaar beconcurreren, elkaar niet te veel afvallen, toch vileine plaagstootjes uitdelen. De linkse leiders hebben een ingewikkelde taak tijdens de campagne. De keuze die de linkse kiezer moet maken is al niet veel eenvoudiger.

De strijd om de linkse kiezer: pagina 7