Pionier leerde zijn landgenoten een lesje over ‘ras’

Zijn grensverleggende onderzoek droeg bij tot het inzicht dat de moderne mens uit Afrika komt.

Foto AFP

De gisteren op 86-jarige leeftijd overleden Zuid-Afrikaanse paleo-antropoloog Phillip Vallentine Tobias behoorde tot de wereldtop in zijn vakgebied. In de Sterkfontein-grotten bij Johannesburg werken zijn leerlingen nog steeds aan de blootlegging van ‘Little Foot’, een complete Australopithecus uit de tijd van de Ethiopische Lucy, maar dan, volgens Tobias, veel gaver.

Het is aan Tobias te danken dat Sterkfontein intussen Unesco-werelderfgoed is, aldus een woordvoerder van de Universiteit van de Witwatersrand. Tobias is zijn hele loopbaan aan deze universiteit in Johannesburg verbonden geweest. Hij was er de opvolger van Raymond Dart, die in 1924 de beroemd geworden Taung-schedel had gevonden. Bij Sterkfontein, nu een populaire toeristische attractie, is inmiddels eenderde van alle bekende vroege menselijke fossielen opgegraven.

Tobias was in 1953 betrokken bij de ontmaskering van de ‘Piltdown Man’. De botten die in 1912 in Engeland gevonden waren, zouden de ‘missing link’ zijn tussen de moderne mens en vroege mensachtigen, maar bleken een klassiek geval van politiek welgevallige wetenschapsfraude.

In Zuid-Afrika zelf werd Tobias gisteren bovenal herinnerd om zijn principiële stellingname tegen de apartheid. In 1948, het jaar dat de Nationale Partij de rassenscheiding bij wet vastlegde, voerde Tobias als voorzitter van de multiraciale National Union of South African Students zijn eerste campagnes tegen de politiek van blanke superioriteit.

De Zuid-Afrikaanse televisie toonde gisteren een triomfantelijke Tobias die bij ‘zijn’ Sterkfontein-grot uitriep dat de ontdekkingen daar onomstotelijk aantoonden dat de eerste mens uit Afrika kwam. „In geen enkel ander vakgebied is leiding van gekwalificeerde wetenschappers meer noodzakelijk dan wanneer het gaat om ‘ras’”, zei hij in 1972.

President Zuma dankte Tobias gisteren voor zijn rol bij de onderhandelingen over de repatriëring in 2002 van het lichaam van Saartjie Baartman. Deze Khoi-vrouw was in de negentiende eeuw als curiositeit tentoongesteld in Europa.

    • Peter Vermaas