Pillen, therapie of uitvogelen

Depressieve klachten horen bij onze tijd en samenleving. De eisen die tegenwoordig aan het leven worden gesteld, zijn eigenlijk nooit allemaal in te willigen. De moderne mens moet flexibel, creatief, aangepast, authentiek, zorgzaam, aandachtig, gezond, ambitieus, snel en gelukkig zijn. Wee je gebeente als de arbeidsvreugde of het libido er bij inschiet. Meewarige of bestraffende artikelen in glossy tijdschriften brengen je dan weer op het rechte pad van de waardevolle existentie.

Het is dus niet zo gek dat neerslachtigheid, al dan niet uitmondend in regelrechte depressiviteit, volksziekte nummer 2 is geworden na de hart- en vaatziekten. Het kost Nederland jaarlijks 1,6 miljard euro aan ziekteverzuim en medische zorg. Wat te doen?

Psychotherapie is de afgelopen jaren wat uit de gratie geraakt, ook in het zorgstelsel. Minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) liet dat een jaar geleden pregnant blijken toen ze zei dat mensen hun problemen in eigen kring moeten „uitvogelen”.

Mentale kwalen worden steeds meer medicinaal behandeld. Vorig jaar werden er in Nederland 8,3 miljoen recepten uitgeschreven voor antidepressiva als Seroxat en Prozac. Dit geloof in medicatie roept al enige jaren vragen op. Trudy Dehue, hoogleraar wetenschapsgeschiedenis aan de rijksuniversiteit Groningen, besprak de trend in haar boek De depressie-epidemie en kritiseerde daarin de lobby van de farmaceutische industrie, die belang heeft bij veel medicatie.

Het Nederlandse Huisartsen Genootschap volgt haar in een nieuwe standaardrichtlijn door een onderscheid te maken tussen ‘depressie’ en ‘depressieve klachten’. De reden dat deze vereniging dat doet, ligt voor de hand. Huisartsen schrijven 80 procent van alle antidepressiva voor. Ook dat is niet vreemd. Een recept kost minder tijd dan uitzoeken wat het beste is voor de patiënt, die soms eveneens liever vertrouwt op een snel ‘pilletje voor de pep’ dan op lang praten.

Daar komt bij dat psychiatrie en psychologie meedeinen op bredere maatschappelijke golven. Psychoanalyse, antipsychiatrie, behaviorisme, biologische psychiatrie: het is niet alleen wetenschap maar ook mode. De intense discussies en ruzies over het nieuwe Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM V) zijn daarvan een voorbeeld.

Maar ook los daarvan is het verstandig dat het genootschap de trend afremt met een nieuw protocol. Talloze patiënten hebben baat bij antidepressiva, zeker in een korte behandeling. De bijverschijnselen mogen echter niet worden veronachtzaamd. Praten is soms minder riskant dan slikken. Een striktere afweging is daarom beter en gezonder.

Maar goedkoper wordt het niet. Praten is wel duurder dan Prozac. Het is aan de verzekeraars en minister Schippers uit te vogelen hoe de behandeling van al die somberheid budgettair binnen de perken blijft.