Loskomen van je docent

Het ITs Festival Amsterdam is de drijvende kracht achter een netwerk van negen Europese festivals. Vorige week ontmoetten ze elkaar in Bilbao. „De Europese erkenning helpt ons.”

Op het ITs-hoofdkantoor in Amsterdam staat de dansvoorstelling The Miserable Thing van Fernando Belfiore bekend als ‘de zwiepende piemels’. Met deze voorstelling studeerden danser/ choreograaf Belfiore en danser Antonio Maya in 2011 af aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Het was vorig jaar een hit op het ITs festival, dat alle afstudeervoorstellingen van de Nederlandse hbo-podiumkunstopleidingen toont, naast tientallen voorstellingen van net afgestudeerde artiesten uit het buitenland. Nu reizen de makers af naar het ACT Festival in Bilbao, en ITs-directeur Jacqueline van Benthem gaat mee.

Want ITs Festival Amsterdam is niet alléén een festival. Het is ook de drijvende kracht achter een netwerk van negen Europese festivals, in onder meer Porto, Birmingham, Warschau en Sarajevo, dat onderling de beste voorstellingen uitwisselt. IYMT (International Young Makers in Transit) creëert zo volgens Van Benthem allereerst werkgelegenheid, „want zoveel werk is er voor een pas afgestudeerde maker in eigen land niet”, en daarnaast de gelegenheid in het buitenland te spelen en een internationaal netwerk op te bouwen.

ITs ontvangt voor die taak 200.000 euro subsidie van de Europese Commissie. Elk van de participerende festivals krijgt zesduizend euro om de onkosten te vergoeden van de makers die ze naar hun festival halen. Voorwaarde is dat de negen festivals nauw contact onderhouden en jaarlijks tenminste drie keer bijeen komen. En dat het netwerk de komende jaren van 9 naar 12 wordt uitgebreid. België, Frankrijk en Duitsland staan op het verlanglijstje.

Op het ACT festival komen de festivaldirecteuren bijeen. Belangrijkste onderwerp is de ‘budget cuts’ in eigen land: allemaal hebben ze te kampen met cultuurbezuinigingen. Bilbao kreeg 35 procent minder, Warschau vreest dat er minder overheidsgeld zal zijn als gevolg van het EK. Maar met het Be Festival in Birmingham gaat het juist goed. Directeur Miguel Oyarzun constateert dat de Europese erkenning de waardering in eigen land heeft vergroot.

Alle organisatoren zijn blij met de Europese kansen voor ‘hun’ makers en de verrijking van hun festivals met andermans voorstellingen. Ze wisselen succesverhalen uit, van jonge makers met heuse Europese tournees.

’s Avonds op het ACT Festival blijkt wel de ongelijksoortigheid van de festivals. Biedt ITs, met een budget van zes ton, in 8 dagen 40 voorstellingen op 15 verschillende locaties, ACT toont met 1,5 ton gedurende vier dagen elf voorstellingen, in het gebouwtje van de theaterschool en het minitheater Kafe Antzokia. Logisch dat het voor een jonge maker uit Bilbao een uitgelezen kans is om naar ITs te komen.

Maar geldt dat ook andersom? Van Benthem. „Het is goed dat jonge makers leren hoe anders de werkomstandigheden in het buitenland zijn. Dat ze moeten werken met veel beperktere techniek, en hun voorstelling moeten aanpassen aan de mogelijkheden van uiteenlopende theaters. Bovendien is het gezond dat ze proeven van andere artistieke smaken en invloeden. Het geeft ze de kans om los te komen van de artistieke signatuur van hun docent.”

Het Europese festivalcircuit biedt jonge podiumkunstenaars een „zachte landing in de beroepspraktijk”, aldus Van Benthem. Wel moet voorkomen worden dat ze vrijblijvend festivals blijven hoppen, erkent zij. Daarom nodigen de organisatoren altijd programmeurs uit van andere festivals en zalen, alsmede schouwburgdirecteuren.

Een handvol makers, zoals de Vlaamse choreograaf Koen de Preter, en de Zweedse Alma Söderberg, beide opgeleid in Nederland, zet zo via IYMT de stap naar professionelere internationale podia. Precieze cijfers zijn niet bekend. Wel weet Van Benthem dat in 2011 23 voorstellingen die eerder op ITs stonden, hun weg vonden naar de andere deelnemende festivals, en daar 120 keer speelden. „En hoe vaker deze toneelmakers spelen, hoe groter de kans dat ze elders worden opgepikt.”

The Miserable Thing, waarin Belfiore en Maya minutenlang op en neer stuiteren – naakt – is ook op ACT een succes. Na het festival volgt het nieuws dat de voorstelling op ACT zelfs een prijs heeft gewonnen. Of zoals Van Benthem het in een sms-je formuleert: ‘Zwiepende piemels in Bilbao in de prijzen gevallen!’

ITs Festival, 21 t/m 28 juni, Amsterdam. Inl.: itsfestivalamsterdam.com