Het godsgeschenk blijft lekker in Argentinië

Het moest de grote publiekstrekker van Documenta gaan worden. En even leek het ook te gaan lukken, het ambitieuze plan dat de Argentijnse kunstenaars Guillermo Faivovich en Nicolás Goldberg voor de belangrijke vijfjaarlijkse kunsttentoonstelling hadden ingediend.

Het duo wilde de op één na grootste meteoriet ter wereld, een gevaarte van 37 ton genaamd El Chaco, van Argentinië naar de Duitse stad Kassel verplaatsen – een object ouder dan de aarde zelf, dat vierduizend jaar geleden de dampkring binnenvloog.

El Chaco zou het zwaarste buitenaardse object zijn dat ooit door mensen zou worden getransporteerd. In Kassel zou het worden tentoongesteld op het plein naast het Fridericianum, in de buurt van andere memorabele Documenta-kunstwerken van Joseph Beuys en Walter De Maria. De Argentijnse overheden hadden al ingestemd.

Maar uiteindelijk blijft de meteoriet toch thuis, vertelde Documenta-directeur Carolyn Christov-Bakargiev tijdens haar openingsspeech aan de drieduizend toegestroomde journalisten. De lokale indianen van de Moqoit-stam die de meteoriet beheren, konden het onderling niet eens worden of ze hun „geschenk van God” wel moesten uitlenen.

Te vaak al immers, hadden kolonisten hun bezittingen meegenomen en nooit meer teruggegeven. Wie kon hun beloven dat Kassel El Chaco niet zou houden? Ze kregen steun van zo’n veertig vooraanstaande Argentijnse astrologen en antropologen die vonden dat het verplaatsen van de meteoriet de rechten van de inheemse bevolking schond. En zo werd de tentoonstelling plotseling het middelpunt van een politieke discussie.

„Daarom hebben we besloten het project af te blazen”, zei Christov-Bakargiev. „Onze intentie was juist om door dit object mensen bij elkaar te brengen. Verdeeldheid creëren is nooit onze bedoeling geweest.”

Is het kunst, om zo’n immens stuk ruimtepuin over de oceaan te willen verslepen? Zulke vragen kun je op deze dertiende editie van de Documenta regelmatig stellen. Want deze tentoonstelling gaat, aldus Christov-Bakargiev, over de relatie die mensen met objecten hebben. Zoals brokstukken van de door de Talibaan vernielde boeddha’s uit Bamiyan, die uitgestald liggen in een glazen kast. Of zoals de handdoek met de initialen ‘AH’ die de fotografe Lee Miller in 1945 meenam toen ze een bezoek bracht aan Hitlers appartement in München, en die in Kassel samen met de parfumfles van Eva Braun tentoongesteld wordt.

Volgens Christov-Bakargiev is de grens tussen wat kunst is en wat niet steeds minder belangrijk aan het worden. Objecten kunnen volgens haar bezield zijn, beladen met geschiedenis, getekend door trauma. Die animistische houding loopt als een rode draad door heel haar tentoonstelling.

Want waarom, zo stelde ze zichzelf gisteren de vraag, verplaatsen we ons niet in El Chaco? „Wil de meteoriet wel op reis? Heeft hij rechten, en zo ja, hoe kunnen we die respecteren? Zou El Chaco het uitstapje naar een kunsttentoonstelling hebben kunnen waarderen? Of had hij zich meer thuisgevoeld op een wereldtentoonstelling?”

Zo dwong de Documenta-directeur het voltallige kunstjournaille te mijmeren over een ongewone vraag: wat wil de meteoriet?

Documenta 13, 9 juni t/m 16 sept, Kassel. Inl: documenta.de

    • Sandra Smallenburg