Groter kwaad en kleiner kwaad

Afspraken tussen justitie en vermoedelijke daders over strafvermindering, bescherming en nieuwe identiteiten worden geboren uit grote nood en machteloosheid. Ze worden goedgepraat met een beroep op groter kwaad dat alleen met kleiner kwaad kan worden bestreden.

Kroongetuige-regelingen zijn en blijven pacten met de duivel, die principieel niet passen binnen de rechtsstaat. Anderzijds passen ook straffeloze liquidaties niet binnen de rechtsstaat. De burger verwacht van justitie dat ze ook binnendringt in gesloten misdaadsyndicaten. Dergelijke criminele subculturen corrumperen de rechtsstaat.

Effectieve vervolging blijkt vaak onmogelijk. In veel landen wordt daarom het kopen van informatie bij spijtoptanten uit dat milieu binnen beperkingen toegestaan. Dat komt hoe dan ook neer op drinken uit een verdachte bron, met alle risico’s op valse informatie en manipulatie van het strafproces van dien.

Het leidt ook tot wanvertoningen in de strafprocessen die mede op basis van gekochte informatie worden gevoerd. Een voorbeeld daarvan was de eenzijdige beslissing van het Openbaar Ministerie deze week om kroongetuige Peter la S. uit voorlopige hechtenis vrij te laten. Dat gebeurde nadrukkelijk buiten de rechtbank om. Zo werd een rechterlijk oordeel over de toelaatbaarheid van deze afspraak uitgesteld. Formeel mocht La S. weg omdat de voorlopige hechtenis langer zou duren dan de straf die het Openbaar Ministerie met hem afsprak.

Op zich heeft het OM een eigen wettelijke bevoegdheid om vooruit te lopen op een vonnis van de rechter en een verdachte alvast vrij te laten. Maar in dit geval neemt het OM wel een heel stevig voorschot. Getuige La S. is immers ook verdachte, van een moord die hij erkende. De afspraken met deze kroongetuige zijn zo royaal en uitvoerig dat ze mogelijk in strijd zijn met het wettelijk verbod een getuige financieel te belonen. Ook is er tussen OM en de kroongetuige zoveel openlijk geruzied dat diens betrouwbaarheid zo mogelijk nog meer ter discussie is gekomen.

Het OM plaatst met deze vrijlating La S. feitelijk buiten bereik van de rechtbank. Indien de rechters de deal afkeuren en een hogere straf opleggen, is het de vraag of La S. zich vrijwillig meldt. De rechter heeft dan het nakijken, met dank aan het OM. Niet alles wat het OM mag doen, is ook wenselijk of moreel juist. La S. is na vijf jaar hechtenis vrij, met een regeling waaraan de Staat 1,4 miljoen euro uitgeeft. Niet vergeten mag worden dat de weduwe van de man die La S. doodschoot, ook slachtoffer is. En niet alleen van de moord, maar nu ook van deze vrijlating. Wie met pek omgaat wordt er door besmeurd. Het OM doet dit zichzelf aan.