Druk met onszelf te worden

Girls, over vier vrouwen in New York, mijdt Sex and the City-clichés. Verwend? Ja, maar onderschat hen niet.

In de openingsscène van de nieuwe televisieserie Girls zien we hoe Hannah (Lena Dunham) tijdens een etentje haar ouders vertelt hoe goed het met haar gaat. Ze heeft een baan bij een uitgeverij en haar baas heeft gezegd dat hij haar bijna voltooide essaybundel wil gaan uitgeven. Haar ouders zijn blij met deze ontwikkeling en vinden dit dan ook een goed moment voor een moeilijke mededeling: ze stoppen met haar financiële ondersteuning. Dan blijkt dat Hannahs baan een onbetaalde stage is en dat ze die persoonlijke essays eerst nog zal moeten leveren. Haar bravoure is een façade waarachter een onzeker meisje schuilgaat. Wanhopig probeert ze zich groot te houden en haar ouders om te praten: „Ik ben druk bezig met worden wie ik ben!”

Het is een van de vele herkenbare scènes uit deze nieuwe serie over twintigers, sinds kort te zien op betaalkanaal HBO Nederland. Girls vertelt een genadeloos, maar toch ook liefdevol verhaal over een generatie vol tegenstellingen. We zien mannen die lang jongens blijven en vrouwen die zichzelf nog als meisjes zien. Ze zijn verwend door hun ouders en vinden dat ze recht hebben op geld, plezier en persoonlijke ontwikkeling. Verwend? Ja, misschien. Maar tegelijk leven ze in een extreem verwarrende tijd, waarin problemen gecompliceerder zijn dan ooit.

Naast Hannah volgen we in Girls ook haar ietwat preutse huisgenoot Marnie, haar excentrieke Britse vriendin Jessa en diens naïeve nicht Shoshanna. Het ligt voor de hand om een HBO-serie over vier jonge vrouwen in New York te vergelijken met Sex and the City. Maar Girls hanteert een compleet andere stijl dan haar illustere voorganger, waarbij alleen de verhaallijn van hoofdrolspeler Carrie soms de serieuze dramatiek opzocht. De rest van de personages bleef toch vooral een karikatuur. Het plot van Girls is als het leven zelf: onvoorspelbaar en dubbelzinnig, en zonder dure kleren. Het is grappig, sexy en ontroerend, maar nooit op de manier die je verwacht.

Marnie haat haar vriendje omdat hij te lief is: „Zijn aanraking voelt als die van een rare oom.” Hannah heeft ongemakkelijke seks met Adam, een perverse, ongeïnteresseerde nietsnut die nooit een T-shirt draagt of zijn huis verlaat, maar op wie ze toch verliefd is. Jessa drinkt tequila op weg naar de abortuskliniek.

Dit is de ongemakkelijke wereld van Lena Dunham, de hoofdrolspeler, regisseur, producent en schrijver van Girls. De 25-jarige Dunham begon op de universiteit met het maken van korte films en merkte dat ze graag zichzelf als onderwerp gebruikte. Zo kon ze haar natuurlijke drang naar zelfkritiek in haar voordeel gebruiken, zei ze in een portret van weekblad The New Yorker: „Ik ben altijd verbaasd als iemand mij beledigt op een manier die ik zelf nog niet verzonnen had. (…) Mijn hoofdpersoon is altijd zoals ikzelf, maar zonder een bepaald soort zelfbewustzijn. Ze loopt altijd een beetje op mij achter.”

Na haar afstuderen in 2010 maakte Dunham de autobiografische film Tiny Furniture, over een meisje dat na haar studie met zichzelf worstelt, met rollen voor haar eigen moeder en zusje. Tiny Furniture staat in de traditie van de mumblecore, een Amerikaans lowbudgetfilmgenre waarbij lange, schijnbaar oninteressante dialogen een grote rol spelen. Het verhaal is als het leven zelf: een beetje treurig, met hier en daar een mooi moment. Deze rauwe, naturalistische stijl heeft ook de industrie van de tv-serie de laatste jaren beïnvloed, met het onorthodoxe The Wire, een serie over de drugsscene in Baltimore die ook in Nederland was te zien, als succesvolste voorbeeld. Tiny Furniture won de prijs voor Best Narrative Feature op het South by Southwest filmfestival en werd een culthit, die de aandacht van HBO trok.

Girls is een voortzetting van Tiny Furniture, met wederom Dunham als worstelend middelpunt in New York, met veelal dezelfde acteurs en de levensechte verhaallijnen en dialogen. Maar waar de film nog verzandde in traagheid en Dunhams problemen verdacht veel op gezeur gingen lijken, weet Girls steeds de juiste snaar te raken. Dit is waarschijnlijk de invloed van Judd Apatow, de man achter succesvolle comedyfilms als Anchorman, The 40 Year Old Virgin, Superbad, Knocked Up en Bridesmaids. Na het zien van Tiny Furniture bood hij Dunham zijn hulp aan en is nu zijdelings betrokken bij Girls. Dankzij zijn advies is Dunhams stijl meer de kant van de eveneens autobiografische stand-up comedy opgegaan, met Seinfeld, Curb Your Enthusiasm en Louie als voorbeelden. Het verhaal van haar worsteling kent hierdoor meer zelfspot en scherpere grappen, zonder dat er iets van haar confronterende observaties en ontroerende personages verloren is gegaan.

De pilot van Girls die werd uitgezonden op HBO trok in april een ietwat tegenvallend aantal van 850.000 kijkers en ondanks vele positieve recensies kreeg de serie op internet opvallend felle kritiek. Het weblog Gawker noemde het ‘een narcistische serie over de probleempjes van de kinderen van rijke, beroemde mensen’ – alle hoofdrolspelers zijn dochters van Bekende Amerikanen. Maar het hardste verwijt, dat vooral op Twitter navolging vond, was dat de show te veel over blanke meisjes zou gaan en met de afwezigheid van zwarte actrices zelfs racistisch zou zijn.

Het probleem is misschien wel dat ‘de serie precies het tegenovergestelde is van hoe HBO het promootte’, zoals The Guardian schrijft. Het werd door de zender aangekondigd als een grappige meisjesserie, maar Girls is niet makkelijk, zelfs pijnlijk om naar te kijken. Toch is het vreemd dat een serie die veel van de hypocrisie en luxeproblemen van de verwende twintiger zo genadeloos blootlegt, dezelfde kritiek ook nog eens van de buitenwacht krijgt. Wanneer Hannah met een dramatische zucht verklaart dat ze zonder het geld van haar ouders nog drieeënhalve dag in New York kan overleven – „zeven als ik geen lunch eet”, verzucht een vriendin: „Alsjeblieft, het lijkt wel alsof ik naar Clueless zit te kijken.

Misschien waren de critici iets te snel met hun oordeel. Dat is jammer. Want in Girls wordt het verhaal van deze twintigers eens niet verteld door oudere onderzoekers of journalisten, maar door generatiegenoten zelf.

Gelukkig kondigde HBO onlangs aan dat Girls een tweede seizoen krijgt. Het valt te prijzen dat de zender het risico nam om met de relatief onervaren Dunham in zee te gaan en dat nu ook durft door te zetten. Eindelijk wordt het verhaal van deze generatie eens niet verteld door oudere onderzoekers of journalisten, maar door henzelf. Eindelijk kunnen we ons herkennen in een portret, in dit harde en mooie bestaan van vier vrouwenmeisjes. Ze weten niet wie ze zijn of wat ze willen, ze zijn egoïstisch en verwend, maar ik zou ze niet onderschatten.

Girls is elke maandag om 22.30 te zien op HBO Nederland