China zet het Grote Spel voort

China onderhoudt lucratieve relaties met zijn buren. Het doel: de gevolgen van de crisis en westerse invloed afhouden.

Russian President Vladimir Putin meets with Chairman of China's National People's Congress Wu Bangguo at the Great Hall of the People in Beijing June 6, 2012, prior to the start of the Shanghai Cooperation Organisation (SCO) summit. The future of neighbor Afghanistan, facing the withdrawal of most foreign combat forces by the end of 2014, is likely to be a main issue at the two-day meeting of the SCO, whose members fear instability spilling across central Asia as the pullout goes ahead. REUTERS/Mark Ralston (CHINA - Tags: POLITICS) REUTERS

Correspondent China

SHANGHAI. Zeldzaam zijn de momenten dat de Chinese leider Hu Jintao relaxed en niet houterig oogt. Maar tijdens de top van de zogeheten Shanghai Samenwerkingsorganisatie (SSO) lukt het hem wel. Hoewel de presidenten van Rusland en de vier Centraal-Aziatische buurlanden geen ontspannen gezelschap vormen.

Niet helemaal verwonderlijk, want Hu Jintao gaat eind dit jaar met pensioen en de stabiele strategische relaties met de buren in een van de turbulentste regio’s in de wereld, worden nu al tot zijn successen gerekend. Met Rusland voorop zijn de banden met Kazachstan, Kirgizië, Tadzjikistan, Oezbekistan en Mongolië verankerd in verdragen, contracten en zeer frequente contacten in SSO-verband. In de 21ste eeuwse voorzetting van het Grote Spel, zoals de militaire wedijver in Centraal-Azië tussen de Britse en Russische rijken in de negentiende eeuw werd genoemd, is China werkelijk het Land van het Midden, het centrum van Azië, geworden.

Hu’s gasten, gezette heren in te krappe pakken, hadden ook reden om te lachen. Zij hebben profijtelijke grondstoffen- en handelscontracten gesloten met China en plannen voor een lucratieve toekomst gemaakt.

De Chinese investeringen in de Centraal-Aziatische buurlanden, Rusland niet meegerekend, zullen de komende tien jaar stijgen van 20 miljard naar 100 miljard dollar. Omgekeerd krijgen Centraal-Aziatische landbouw-, transport- en hightechondernemingen meer toegang tot de Chinese markt via de Chinese provincie Xinjiang, een wingewest van grondstoffen. China ziet de ontwikkeling van de SSO-regio, nu goed voor 13 procent van de wereldhandel, als een alternatieve bron van groei voor het stagnerende westen.

De Russische president Poetin overtroefde zijn collega’s met afspraken om de Chinees-Russische handel te laten groeien van de huidige 83,5 miljard dollar naar 200 miljard dollar in 2020. Nog nooit zijn de banden tussen de Russen en Chinezen zo goed geweest als nu, zei hij in het Chinese Volksdagblad en hij onderstreepte dat het al de achtste keer in twaalf jaar is dat hij Peking bezoekt.

Over het geopolitieke motief om de samenwerking te versterken doen China, Rusland en de Centraal-Aziatische vier niet geheimzinnig: de invloed van de VS en de NAVO zo klein mogelijk houden als de Amerikanen in 2014 Afghanistan verlaten en economische buffers vormen tegen de gevolgen van de eurocrisis.

Of Rusland evenveel waarde hecht aan de SSO als een nieuw economische en (veiligheids-)politieke organisatie betwijfelen analisten, maar Poetin heeft wel ingestemd met het Chinese plan om de organisatie in de komende jaren verder te ontwikkelen. Voor het Rusland van Poetin gaat het voornamelijk om economisch profijt in de vorm van olie- en gasleveranties en om diplomatieke rugdekking in de VN, zoals in het geval van Syrië. Rugdekking die gisteren werd herbevestigd in een eensgezinde verklaring waarin militair ingrijpen in Syrië nog eens werd afgewezen.

Hu Jintao daarentegen ziet de SSO als de organisatie van een krachtig en economisch sterk Centraal-Aziatisch blok dat onder Chinese leiding zijn eigen zaken regelt zonder „invloed en schokken van buitenaf’’, aldus Hu in een gesprek met het Volksdagblad. Hij ziet de SSO als de toekomstige organisatie voor „communicatie, coördinatie en het oplossen van grote internationale en regionale kwesties”’.

De SSO moet ook worden uitgebreid, vindt China. Om die reden zijn Iran en Pakistan ook in Peking vertegenwoordigd. Ze hebben de voorlopige status van waarnemer zonder stemrecht. China wil ook India erbij betrekken en daar schijnt India veel voor te voelen.

De eerste grote test voor de SSO vormt Afghanistan. China en de buren maken zich nerveus over het vooruitzicht dat Afghanistan wegzakt in chaos als de Amerikanen en hun NAVO-partners zijn vertrokken. Met de Afghaanse president Hamid Karzai die ook in Peking is, zal China een strategisch verdrag sluiten. De logica dicteert dat China een grotere rol gaat spelen en de zaken niet langer overlaat aan het verre Amerika, zeggen de meeste Chinese analisten.

Het gaat niet alleen om de Chinese kopermijnen ten noorden van Kabul, maar ook om de stabiliteit in de naburige provincie Xinjiang, eenvijfde van het Chinese grondgebied. De islamitische en separatistische Oeigoeren zouden zich gesterkt voelen als de Talibaan het weer voor het zeggen krijgen in Afghanistan en opnieuw in actie komen, vrezen de Chinezen.

Wat er ook gebeurt, een ding staat al vast, er gaat geen Chinese soldaat naar Kabul om daar de Amerikanen te vervangen, ook niet als Chinese belangen in gevaar komen.

Ook voor China zijn er grenzen aan het Centraal-Aziatische Grote Spel.

    • Oscar Garschagen