Schaduwen jagen

galeries

Santu Mofokeng: Chasing Shadows T/m 29 juli in Extra City, Antwerpen. Inl. www.extracity.org ****

Zuid-Afrika is een land dat steeds belangrijker wordt in de internationale fotografie. Sinds de afschaffing van de apartheid produceert het fotografen die zowel het rauwe leven documenteren als zoeken naar iets anders, naar zingeving. Neem Santu Mofokeng. Zijn werk wordt politiek genoemd en dat snap je als je zijn foto’s ziet van reclamebillboards in townships. Maar zijn werk heeft ook een spirituele laag. Mofokeng trok met zijn camera langs missen in grotten, waar nonnen en priesters wit geklede massa’s vormen tussen de grijze steenmassa’s. Het is alsof de zichtbare wereld met hen meegaat in hun spiritualiteit, transformerend naar iets ondefinieerbaars.

Al dertig jaar zoekt Mofokeng plekken waarin hij een contact met een andere wereld herkent. In de townships waar hij opgroeide, was religie een ontsnapping. Aanvankelijk ergerde hij zich aan de priesters die het verkeer verstoorden met hun optochten, gezang en handopleggingen. Net als iedereen was hij vanwege zijn huidskleur veroordeeld tot urenlange reizen naar zijn werk en zou liever slapen. Tot hij het begon te begrijpen: religie maakte dat je even mentaal weg kon vluchten uit die overvolle treinen.

Zodra Mofokeng het land uit kon, ging hij die zin zoeken in Praag, in Azië, in de natuur. Een uitgemergeld paard in een bos verdwijnt half in het struikgewas, een spookachtige verschijning. Spiritualiteit is overal bij Mofokeng, in de woestijn, in blikken. In Extra City in Antwerpen hangen ze door elkaar, een universele verbondenheid benadrukkend. Chasing Shadows heet de tentoonstelling, naar de uitdrukking dat je iets onhaalbaars najaagt. Maar in Mofokengs Zulu-taal is een schaduw veel meer – status, welzijn, aura, geest. Mofokeng jaagt op aanwezigheden voorbij het zichtbare, zoals in een portret van een man met gesloten ogen, in een versleten interieur, in landschappen. Tussen beelden van massagraven uit de Boerenoorlogen hangt een foto van een hotelkamer die hij betrok in Auschwitz. Mofokeng fotografeerde het uitzicht uit zijn kamer, het binnenlicht weerkaatst in de ruit. Binnen is het veilig, maar het raam biedt uitzicht op een landschap dat schuldiger is dan welk ook. Al keer je je af, de schaduwen blijven.

    • Sandra Smets