Eerst naar het kamp, daarna voetballen

Het Nederlands elftal bezocht gisteren Auschwitz in Polen. Ook andere nationale ploegen gaan er langs. De media werden op afstand gehouden.

Dutch national football team forward Robin Van Persie (L) and teammates take pictures as they visit the former Nazi German death camp at Auschwitz-Birkenau on June 6, 2012. AFP PHOTO / GIUSEPPE CACACE AFP

Redacteur Voetbal

Als Anna Sommer Schneider (34), Poolse gids in het vernietigingskamp Auschwitz, haar groepje toeristen langs de duizenden kilo’s haarlokken, de berg kapotte brillen, de stapels kinderschoenen, de talloze koffers en de lege gasblikken leidt, houdt ze haar mond. „Woorden schieten tekort als je dit ziet”, zegt ze. „Niet zelden raken vooral jonge mensen hier bevangen door hun emoties. Vallen flauw. De ambulances staan standaard klaar.”

Sommer Schneider is geboren en getogen in het Poolse dorp Oswiecim (Auschwitz). Op een paar honderd meter afstand van haar ouderlijk huis lieten in totaal 1,1 miljoen mensen in de Tweede Wereldoorlog het leven, onder wie een aantal van haar familieleden. Sinds 1947 zijn de kampen Auschwitz en Birkenau opengesteld als museum. Sommer Schneider is als historicus gespecialiseerd in de Holocaust en ze doceert aan de universiteit van Krakow. „Het is belangrijk dat de mensen met hun eigen ogen zien wat hier is gebeurd. Dit mag nooit worden vergeten”, benadrukt Sommer Schneider, steeds opnieuw.

In de aanloop naar het EK voetbal in Polen en Oekraïne staat Auschwitz vol in de aandacht, nu profvoetballers er een bezoek aan brengen. Eind vorige week kwamen de drie Duitse internationals Philipp Lahm, Miroslav Klose en Lukas Podolski en een delegatie van de Duitse voetbalbond naar het kamp. De media werden geweerd, Duitsland wilde er beslist geen pr-stunt van maken. Volgens Lahm was het een symbolisch bezoek, bedoeld om te laten zien dat de nieuwe generatie Duitsers zich bewust is van de geschiedenis. Vorig jaar werd het museum in Auschwitz door 58.000 Duitse toeristen bezocht. Tijdens het EK voetbal gelden er aparte regels voor supporters die Auschwitz bezoeken. Vlaggen, sjaals en andere supportersattributen zijn verboden.

De nationale ploegen van Nederland, Italië en Engeland zullen deze week ook naar binnen lopen onder de beroemde poort met het opschrift ‘Arbeit Macht Frei’. Privé, zonder camera’s. Gisteren, toen bondscoach Bert van Marwijk met zijn selectie langs de hekken met prikkeldraad, de wachttorens en de stenen barakken schuifelde, werden publiek en pers ook op afstand gehouden.

„Ik weet niet goed wat ik van het bezoek van de voetballers moet vinden. Het is tekenend dat met Klose en Podolski juist twee Duitse spelers met Poolse wortels hier waren”, zegt Sommer Schneider. „Je kunt niemand verplichten, en ieder individu beleeft het op zijn eigen manier. Of het een goede voorbereiding op het EK is, weet ik niet.”

De selectie van Engeland werd toegesproken door Zigi Shipper en Ben Helfgott, twee overlevenden van de Holocaust. De Nederlandse internationals werden, twee weken geleden tijdens het trainingskamp in het Zwitserse Lausanne, bijgepraat door historicus Herman Pleij. Pleij: „Het is moedig en humaan dat het Nederlands elftal op bezoek gaat in Auschwitz, nu ze op veertig kilometer afstand zitten van misschien wel de ergste plek op de wereld. Ik heb een verhaal gehouden over racisme en nationalisme. In de selectie van Oranje heb je te maken met verschillende culturen, met Surinaamse, Antilliaanse en Marokkaanse jongens. Het racisme in de stadions komt uit dezelfde bron. De internationals waren zeer geïnteresseerd.” Spits Klaas-Jan Huntelaar was gegrepen door de woorden van Pleij, zo bleek. „Die verhalen hebben altijd veel impact’’, weet Sommer Schneider.

Op een strook gras in Birkenau houdt Sommer Schneider even in. Nog geen honderd meter verderop zijn nog de ruïnes te zien van de gaskamers waar soms tweeduizend mensen tegelijk de dood werden ingejaagd. „Velen dachten dat ze onder de douche gingen. Maar anderen beseften maar al te goed dat ze vermoord werden.’’

Volgens Sommer Schneider is een bezoek aan Auschwitz van een totaal andere orde dan het bekijken van een film als Schindler’s List, die zich voor een deel in Krakow afspeelt. „Een Hollywoodproductie verschilt cruciaal van de rauwe werkelijkheid. Wat hier in Auschwitz heeft plaatsgevonden is niet te beschrijven. Laten we hopen dat de wereld hier iets van leert. Dit is misschien de gruwelijkste plek op aarde geweest, maar vandaag de dag vinden er nog steeds op grote schaal grote misdaden tegen de mensheid plaats. Dat moet iedereen beseffen die Auschwitz bezoekt.”