Een felbegeerde kelk die wonderen verricht

Voor de CS-redactie is de opvoering in het Holland Festival, komende dinsdag, van Wagners vier uur durende opera Parsifal over de graalridder, aanleiding om een themanummer over de Heilige Graal en Parsifal te maken. Een hoger doel nastreven, iets wat nagenoeg onbereikbaar is, zoals de zoektocht naar de Graal, is een notie die diep in onze cultuur geworteld is. En die in allerlei varianten terugkomt – zelfs de strijd om de beker van het Europees kampioenschap voetbal is in dat licht te bezien.

Maar in deze bijlage blijven we dichter bij de oorspronkelijke graalqueeste. We spreken met Parsifal-regisseur Pierre Audi van De Nederlandse Opera en met Parsifal-dirigent Iván Fischer. De Nederlandse oud-marinier Bastiaan Everink vertelt hoe „een graalervaring” hem van militair veranderde in een operazanger. Hij zingt nu in Berlijn in onder meer Parsifal.

We bieden alvast een beeld van het decor dat de Brits-Indiase beeldhouwer Anish Kapoor voor deze voorstelling maakte (die ook de landmark-toren ontwierp bij de Olympische Spelen, deze zomer in Londen).

Maar... hoe zat het ook weer met Parsifal, volgens Wagner?

Zeer korte samenvatting: de onkuise Klingsor wil zich aansluiten bij de kuise graalridders, die vanuit een burcht in Spanje heilzaam werk verrichten. Maar de ridders wijzen hem af, zelfs als hij zich castreert om kuis te blijven. Klingsor neemt wraak met zwarte magie: hij maakt een betoverde tuin, waarin meisjes graalridders verleiden. De behekste Kundry is een van hen: zij verleidt graalkoning Amfortas. Die is met de Heilige Speer, waarmee Christus na zijn kruisdood in zijn zijde is gestoken, ten oorlog getrokken tegen Klingsor. Maar door Kundry’s list steelt Klingsor de speer en steekt er Amfortas mee in zijn zij. De wond heelt niet. Alleen een ‘reine dwaas’ kan hem van zijn lijden verlossen.

Enter Parsifal, zoon van een gesneuvelde graalridder, en opgevoed in afzondering. Hij wordt als dwaze zwanenjager de graalburcht binnengebracht, waar de gewonde Amfortas huist met zijn oude vader Titurel. Die kan alleen in leven blijven als hij af en toe de Heilige Graal ziet, de kelk van het Laatste Avondmaal waarin het bloed van Christus aan het kruis is opgevangen. Parsifal is bij die graalonthulling maar snapt er niks van en wordt weggestuurd. Klingsor, die de Graal wil, stuurt Kundry op hem af om hem te verleiden. Als dat ondanks een zinderende kus mislukt, werpt hij de Heilige Speer naar Parsifal, en mist. Parsifal slaat een kruis met de speer, en Klingsors burcht stort in. Parsifal begint aan een lange zoektocht naar de graalburcht. Als hij na jaren aankomt, met de speer, is Titurel dood, want Amfortas wilde de Graal niet vaker tonen, omdat zijn wondpijn daarna steeds heftiger werd. Parsifal heelt Amfortas’ wond, doopt Kundry, toont de Graal, en wordt de nieuwe graalkoning.

    • Paul Steenhuis