China benut zijn centrale rol in Azië behendig

In Peking waren Aziatische leiders bijeen, die – buiten de VS en Europa om – goede zaken met elkaar deden. Vooral de Chinees-Russische relatie is beter dan ooit.

Bij de top van de Shanghai Samenwerkingsorganisatie in Peking zat Ruslands president Vladimir Poetin gisteren in het midden, naast China’s vicepremier Li Keqiang. Zij willen de Amerikaanse invloed in Centraal-Azië tegengaan. Foto Reuters

Zeldzaam zijn de momenten dat de Chinese leider Hu Jintao in de Grote Hal van het Volk in Peking relaxed en niet houterig oogt. Hoewel de presidenten van Rusland en de vier Centraal-Aziatische buurlanden geen ontspannen gezelschap vormen, is de top van de zogeheten Shanghai Samenwerkingsorganisatie (SSO) lukt het hem hier wel.

Niet helemaal verwonderlijk, want Hu Jintao gaat eind dit jaar met pensioen en de stabiele strategische relaties met de buren in een van de meest turbulente regio’s in de wereld worden nu al tot zijn buitenlandspolitieke successen gerekend. Met Rusland voorop zijn de banden met Kazachstan, Kirgizië, Tadzjikistan, Oezbekistan en Mongolië verankerd in verdragen, contracten en zeer frequente contacten in SSO-verband.

In de 21ste eeuwse voorzetting van het Grote Spel, zoals de militaire wedijver in Centraal-Azië tussen de Britse en Russische rijken in de negentiende eeuw werd genoemd, is China werkelijk het Land van het Midden, het centrum van Azië, geworden. De gasten van Hu, allemaal gezette heren in iets te krappe pakken, hadden ook reden om te lachen.

Als vanavond de top van het Shanghaise Samenwerkingsverband wordt afgesloten, hebben zij allemaal nieuwe, profijtelijke grondstoffen- en handelscontracten gesloten met China en plannen gemaakt voor een al even lucratieve toekomst.

De Chinese investeringen in de Centraal-Aziatische buurlanden, Rusland niet meegerekend, zullen de komende tien jaar stijgen van 20 miljard naar 100 miljard dollar, kregen zij te horen. Omgekeerd krijgen Centraal-Aziatische landbouw-, transport- en hightechondernemingen meer toegang tot de Chinese markt via de Chinese provincie Xinjiang, een wingewest van grondstoffen. China ziet de ontwikkeling van de SSO-regio die nu goed is voor 13 procent van de wereldhandel als een alternatieve bron van groei voor het stagnerende westen.

De Russische president Poetin overtroefde zijn collega’s met afspraken om de Chinees-Russische handel te laten groeien van de huidige 83,5 miljard dollar naar 200 miljard dollar in 2020. Nog nooit zijn de banden tussen de Russen en Chinezen zo goed geweest als nu, zei hij in het Chinese Volksdagblad en hij onderstreepte dat het al de achtste keer in 12 jaar is dat hij Peking bezoekt. Beide feiten, zijn veelvuldige aanwezigheid en zijn lange verblijf in het centrum van de Russische macht, wekken in de Communistische Partij van China veel bewondering.

Over het geopolitieke motief om de samenwerking te versterken wordt door China, Rusland en de Centraal-Aziatische vier niet geheimzinnig gedaan: de invloed van de VS en de NAVO zo klein mogelijk houden als de Amerikanen in 2014 Afghanistan hebben verlaten en economische buffers vormen tegen de fall-out van de eurocrisis.

Of Rusland even veel waarde hecht aan de SSO als een nieuw economische en (veiligheids-)politieke organ isat ie als China betwijfelen analis ten, maar Poetin zal vandaag wel instemmen met het Chinese plan om de organisatie in de komende jaren verder te ontwikkelen. Voor het Rusland van Poetin gaat het voornamelijk om economisch profijt in de vorm van olie- en gasleveranties en om diplomatieke rugdekking in de Verenigde Naties, zoals in het geval van Syrië.

Rugdekking die vandaag werd herbevestigd in een eensgezinde verklaring waarin militair ingrijpen in Syrië nog eens werd afgewezen.

Hu Jintao daarentegen ziet de SSO als de organisatie van een krachtig en economisch sterk Centraal-Aziatisch blok dat onder Chinese leiding zijn eigen zaken regelt zonder „invloed en schokken van buitenaf’’, aldus Hu in een gesprek met het Volksdagblad. Hij ziet de SSO als de toekomstige organisatie voor „communicatie, coördinatie en het oplossen van grote internationale en regionale kwesties”’.

De SSO moet ook worden uitgebreid, vindt China. Om die reden zijn Iran en Pakistan ook in Peking vertegenwoordigd. Ze hebben de voorlopige status van waarnemer zonder stemrecht. China wil ook India erbij betrekken en daar schijnt India veel voor te voelen, om de greep op de gebeurtenissen niet kwijt te raken.

De eerste grote test voor de SSO vormt Afghanistan. China en de buren maken zich duidelijk nerveus over het vooruitzicht dat Afghanistan wegzakt in chaos als de Amerikanen en hun NAVO-partners zijn vertrokken. Met de Afghaanse president Hamid Karzai die ook in Peking is voor de top en morgen door Hu Jintao wordt ontvangen, zal China een strategisch verdrag sluiten. De logica dicteert dat China een grotere rol gaat spelen en de zaken niet langer overlaat aan het verre Amerika, zeggen de meeste Chinese analisten.

Het gaat dan niet alleen om de Chinese kopermijnen ten noorden van Kabul, maar ook om de stabiliteit in de naburige provincie Xinjiang, een vijfde van het Chinese grondgebied. De islamitische en separatistische Oeigoeren zouden zich gesterkt voelen als de Talibaan het weer voor het zeggen krijgen in Afghanistan en opnieuw in actie komen in Xinjiang, vrezen de Chinezen.

Een stabiel Afghanistan is dus een Chinees strategisch belang, zeggen analisten. Maar wat er ook gebeurt, een ding staat al vast, er gaat geen Chinese soldaat naar Kabul om daar de Amerikanen te vervangen, ook niet als Chinese belangen in gevaar komen. Ook voor China zijn er grenzen aan het Centraal-Aziatische Grote Spel.

    • Oscar Garschagen