Bankiers disciplineren ziekenhuizen

Nederlandse ziekenhuizen werden vorig jaar 400 miljoen rijker. En de omzetten stegen met 7 procent. Dat is te veel. „De sector loopt grote kans de komende jaren hier extra voor gekort te worden.”

Nederland, Nieuwegein, 27-9-2008 Open dag in het Antonius Ziekenhuis. Wachtruimte in de gang. Foto Maarten Hartman

Het goede nieuws uit het vanochtend gepubliceerde ziekenhuisrapport van Deloitte is dit: dat de grote ziekenhuizen onder druk van bankiers hun financiële huishouding in hoog tempo verbeteren. Maar slecht nieuws is er ook: ziekenhuizen hebben de omzet vorig jaar gemiddeld met 6,8 procent verhoogd, terwijl ze eigenlijk maar 5,3 procent meer inkomsten zouden genereren. Dát hadden ze met de overheid afgesproken. Want van wie komt die omzet? Van de overheid en de premiebetaler, ofwel de burger.

Eerst het goede nieuws: de financiële discipline is verbeterd. Volgens adviesbureau Deloitte hebben zorgverzekeraars zich het laatste jaar teruggetrokken als financier van ziekenhuizen en banken hebben dat gat opgevuld. „Maar banken stellen veel meer eisen aan de leningen die ze verstrekken”, zegt Wil-Jan van de Rijdt van Deloitte.

Ziekenhuizen moeten plots aan allerlei voorwaarden voldoen: niet te hoge schulden, niet te lage opbrengsten. „En één keer in de drie maanden wil de bank geïnformeerd worden hoe de zaken lopen.”

Dat is volgens Van de Rijdt één van de belangrijkste verklaringen waarom ziekenhuizen vorig jaar ondanks een stevige korting op hun budget toch geld overhielden. De vijftig grootste ziekenhuizen konden hun financiële buffers vorig jaar met 400 miljoen euro verhogen (zie inzet). Er wordt professioneler gewerkt, doeltreffend bezuinigd en efficiënter bestuurd, is de analyse van Deloitte. Het bureau bekeek de jaarverslagen over 2011 van de vijftig grootste Nederlandse ziekenhuizen – de helft van de 92 ziekenhuizen.

Zorgverzekeraars hebben een reden om minder geld te lenen aan ziekenhuizen. Strengere regelgeving maakt hen terughoudender. Maar die handelwijze roept ook vragen op. De verzekeraars financieren de ziekenhuizen volledig uit gemeenschapsgeld: de premies en belastingen die de burger afdraagt. „Eigenlijk is het zonde van premiegeld dat nu meer dan in het verleden in kas wordt aangehouden door de verzekeraars. Het is een soort dood geld, maar wel collectief geld dat zo niet gebruikt wordt”, zegt Van de Rijdt.

Eigenlijk willen zorgverzekeraars alleen geld aan ziekenhuizen lenen om te gebruiken voor zorg. En dus niet voor verbouwingen bijvoorbeeld. Vorige maand werd bekend dat het Rode Kruis Ziekenhuis in Beverwijk bijna failliet was omdat het een vordering van twintig miljoen euro van verzekeraar Achmea niet kon terugbetalen. Het geld, dat Achmea vorig jaar had voorgeschoten voor medische behandelingen, was door de directie geïnvesteerd in de verbouwing van het gebouw.

Opmerkelijk is dat minister Schippers (Gezondheidszorg, VVD) in februari een wetsvoorstel indiende dat ziekenhuizen juist aantrekkelijk moet maken voor investeerders omdat banken volgens haar niet zo graag lenen aan ziekenhuizen. „Ziekenhuizen zitten voortdurend krap”, zei Schippers omdat banken nog maar mondjesmaat geld aan hen zouden lenen. Ze wil dat pensioenfondsen en bijvoorbeeld investeringsmaatschappijen van familiebedrijven beleggen in ziekenhuizen. Om die reden moeten ziekenhuizen in de toekomst winst kunnen uitkeren. Dat mag nu nog niet.

Dan het slechte nieuws: ziekenhuizen verhoogden hun opbrengsten met 6,8 procent. Dat lijkt mooi, maar in de wondere wereld van de zorg is dat een onheilsboodschap. Als ziekenhuizen te veel zorg leveren, kost dat de staat en de premiebetaler (de burger) weer veel geld.

Ziekenhuizen spreken nu jaarlijks met de minister af hoeveel hun dienstverlening maximaal mag groeien. Vorig jaar lag het plafond op 5,3 procent, ruim onder wat ze blijken te hebben gedaan. „Dat is een duidelijke overschrijding van de kosten, dus de sector loopt grote kans de komende jaren hier extra voor gekort te worden”, zegt Van de Rijdt. Voor dit jaar hebben ze afgesproken dat ze maar 2,5 procent meer mogen omzetten dan vorig jaar. Vorig jaar ging er landelijk 23 miljard euro naar ziekenhuiszorg.

Opvallend is verder dat ziekenhuizen het afgelopen jaar nauwelijks hun vastgoed ‘afwaardeerden’. Ze hadden eind vorig jaar bijna 12 miljard aan machines en gebouwen in bezit, maar ondanks de problemen op de vastgoedmarkt waren ziekenhuizen van mening dat zij hun panden slechts voor 20 miljoen euro minder in de boekhouding hoefden op te nemen. Soms weigeren ziekenhuizen dat zelfs te doen, omdat ze het niet eens zijn met het nieuwe beleid waardoor ziekenhuizen zelf verantwoordelijk worden voor de financiering van hun vastgoed.

    • Frederiek Weeda
    • Jeroen Wester