Ruim duizend kandidaten voor 150 zetels

Op de ene kandidatenlijst moeten vooral veel nieuwe namen staan, op de andere staan vooral zittende Kamerleden hoog. Elke partij heeft een eigen strategie.

De SP ontving zeventig aanmeldingen voor de kandidatenlijst die gisteren bekend is geworden – inclusief veertien van de vijftien huidige Kamerleden die hadden gezegd dat ze door willen na de komende verkiezingen. Vijftig namen haalden de lijst; alle zittende Kamerleden staan erop.

De VVD kreeg een kleine honderdvijftig aanmeldingen voor de kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen in september. Het CDA honderdnegentig, waarbij de zittende parlementariërs die nog een periode willen, juist niet zijn meegeteld. Al die cijfers zijn laag vergeleken bij de 460 kandidaten die zich bij de PvdA meldden. Het kleinere GroenLinks ontving 166 brieven. En D66 zat eind vorige week al over de honderd, de aanmeldingstermijn van die partij liep pas deze week officieel af.

Bij bijna alle politieke partijen zijn de scoutingcommissies, talentencommissies en besturen dezer dagen druk met de sollicitaties voor hun kandidatenlijsten. En iedere partij heeft zo haar eigen strategie en aanpak voor het samenstellen van de lijst.

Bij het CDA bijvoorbeeld heeft Ank Bijleveld, voorzitter van de adviescommissie die het partijbestuur een conceptlijst voorlegt, een expliciete opdracht meegekregen. Vers bloed bovenin. Najaar 2010 nam het CDA-congres een kritische motie aan over het feit dat er dat jaar maar één nieuw Kamerlid in de fractie was gekomen. Bijleveld: „We hebben geen harde aantallen meegekregen, maar de lijst moet wel substantieel vernieuwen.” Een flink aantal prominente CDA’ers helpt haar bij die opdracht: Maxime Verhagen, Henk Bleker, Mirjam Sterk en Liesbeth Spies hebben al gezegd dat ze niet meer op de lijst willen.

De kritiek die het CDA in 2010 kreeg, was vorige week over de VVD-lijst te horen: te weinig nieuwe namen hoog op de lijst. Bij de VVD zit nu één nieuweling bij de eerste twintig. Dat was bewust, zegt partijvoorzitter Benk Korthals. De mensen die het de afgelopen twee jaar goed hebben gedaan, zijn daarvoor beloond met een hoge plek. En, zegt Korthals, zijn partij was dit keer vooral ter bescherming van nieuwelingen voorzichtig met nieuwe hoge noteringen: „We hebben willen voorkomen dat mensen hoog op de lijst binnenkomen, en dat die dan de hoge verwachtingen niet waar kunnen maken. Dat is ons in het verleden wel gebeurd.”

Bij de meeste partijen zijn zittende Kamerleden uitgezonderd van de formele sollicitatieprocedure. Hen kent iedereen immers al – als het goed is, tenminste. Meestal hebben ze een gesprek met fractieleider of partijbestuur, om te bespreken of ze door willen of niet. Jeanine Hennis-Plasschaert „stond na vijf minuten weer buiten” na haar gesprekje met fractievoorzitter Stef Blok. Ze is op plek zes gezet – in 2010 stond ze op vier.

Bij de selectie van nieuwelingen spelen talenten- en scoutingcommissies een groeiende rol. Net als bij voetbalclubs letten die scouts op talent in de regio: raadsleden, wethouders, Statenleden. Op hun beurt kunnen leden met zware politieke ambities bij die commissies terecht voor loopbaanadvies.

Bij D66 is die talentencommissie opgericht in de aanloop naar de verkiezingen in 2010, toen D66 het goed deed in de peilingen. Uiteindelijk mocht de fractie uitbreiden van drie naar tien Kamerzetels. De ‘talenten’ die de commissie nu op het oog heeft, zitten al een paar weken volop in assessments en gesprekken. Maar, zegt Rudi Nieuwenhoven, voorzitter van die talentencommissie, alle nieuwe kandidaten moeten reëel zijn over hun kansen hoog op de lijst te komen. „Van de fractie die er nu zit, hebben zeven leden slechts anderhalf jaar meegedraaid. Dat is wel een erg beperkte periode.”

Er klinkt ook kritiek op de manier waarop D66 de lijst samenstelt: Alexander Pechtold houdt dat wel érg in eigen hand, zeggen sommige D66-leden. Als één van de weinige fractievoorzitters uit de Kamer – natuurlijk bepaalt Geert Wilders zelf de kandidaten van zijn PVV-lijst – heeft Pechtold een formele rol in het selecteren van nieuwe kandidaten. Samen met partijvoorzitter Ingrid van Engelshoven en de voorzitter van de talentencommissie, Rudi Nieuwenhoven, stelt hij de conceptlijst op. Daarover mogen de leden vanaf 22 juni stemmen, via internet.

De meeste fracties zeggen dat partijbestuur en kandidatencommissie formeel over de samenstelling van de lijst gaan, en zeker níét de huidige fractievoorzitter of de fractieleden. De SP is daar opener over. Van de zes mensen die de kandidatencommissie van de SP telde, zitten er drie in de Kamer: Sadet Karabulut, Harry van Bommel en Jan de Wit. En SP-partijsecretaris Hans van Heijningen zegt ook eerlijk: nee, Emile Roemer kijkt niet over de schouder van die commissie mee. Maar hij is „natuurlijk” wel geconsulteerd over de samenstelling van de lijst. „Het zal je toch niet gebeuren dat je met een team zit waarmee je niet kunt werken.”

    • Annemarie Kas