Politiek in 140 tekens

Via Twitter kunnen burgers politici makkelijk benaderen. Utrechtse onderzoekers brachten de Haagse twittersfeer in kaart. Welke gebruikers twitteren het meest intensief met politici?

Vroeger was het moeilijk om contact te krijgen met een landelijk politicus. Het Haagse perscentrum Nieuwspoort is een besloten club, uitsluitend toegankelijk met een pasje. Politiek nieuws kwam tot de burger via de krant; als een burger wilde reageren, moest hij een brief sturen. En dan maar hopen dat die brief werd geplaatst.

Door Twitter is dat veranderd: iedere burger kan er een politicus aanspreken. Vragen, opmerkingen, terechtwijzingen en complimenten komen direct bij hem terecht. En de politicus kan, mits hij het werk niet overlaat aan een communicatieafdeling, ook onmiddellijk reageren.

Deze Haagse twittersfeer is het onderzoeksdomein van Mirko Tobias Schäfer, docent nieuwe media en digitale cultuur aan de Universiteit Utrecht. Samen met studenten maakte hij een databank van alle actieve twitteraccounts van leden van het kabinet en de Tweede Kamer – dat zijn er ruim honderd – en de vierhonderd accounts die door ten minste vier politici gevolgd worden. Zij verzamelden alle tweets die politici verzonden sinds februari dit jaar, waaronder 27.000 @reply-berichten, tweets gericht aan een specifiek persoon, aan 8000 accounts.

De grafiek hiernaast laat zien naar welke accounts politici de meeste @reply-berichten verstuurden. „De grafiek maakt de harde kern zichtbaar van mensen in en rond de Tweede Kamer die actief zijn op Twitter”, zegt Schäfer. „Wij vinden deze groep bijzonder spannend, omdat we hier nieuwe vormen van politieke communicatie kunnen zien.”

Hoe zien die nieuwe vormen van politieke communicatie er uit?

„Op Twitter is een ruimte ontstaan voor politiek, waar politici, journalisten, burgers en voorlichters kriskras door elkaar heen lopen. We onderscheiden in ons onderzoek drie typen twitteraars. Ten eerste zijn er ‘broadcasters’ zoals Mark Rutte en Geert Wilders, die Twitter uitsluitend gebruiken om te zenden. Omdat zij nooit reageren op anderen, komen zij niet voor in het @reply-netwerk. Dan zijn er de ‘communicators’, zoals Maxime Verhagen en journalist Frits Wester, die geregeld reageren op vragen van burgers maar minder intensief twitteren met andere Kamerleden. Tot slot zijn er ‘netwerkers’: zij onderhouden nauwe contacten binnen de Haagse twittersfeer en bepalen mede het publiek debat. GroenLinks-parlementariër Liesbeth van Tongeren is daar een voorbeeld van, en journalist Bas Paternotte. Zij nemen in de infographic centrale posities in.”

Zijn politici toegankelijker geworden door Twitter?

„Twitter is een laagdrempelig medium: in principe kan iedereen elkaar berichten sturen. Dat betekent nog niet dat een politicus ook daadwerkelijk reageert. Zelfs bij een echte ‘communicator’ als Maxime Verhagen zie je dat hij zijn twitteraccount inzet voor zijn eigen politieke agenda. Hij gaat niet snel in op kritische vragen en spreekt zich niet uit over thema’s waar hij het niet over wil hebben. Tijdens de kwestie rond Mauro Manuel, de asielzoeker die dreigde te worden uitgezet, hield hij zich bijvoorbeeld opvallend stil. Terwijl het op Twitter over niets anders ging.”

Hoe kun je ervoor zorgen dat politici wél antwoorden?

„Je moet ofwel zelf een invloedrijk twitternetwerk hebben, of een volger met een invloedrijk netwerk zo ver krijgen dat hij jouw bericht doorstuurt naar zijn eigen volgers. Dat is iets wat we heel goed kunnen zien bij de Kony-campagne: als een invloedrijke twitteraar als Oprah Winfrey een bericht retweet, kan een onderwerp in korte tijd enorm veel aandacht genereren. Op kleinere schaal gebeurde dit toen Femke Halsema begon te twitteren over Mauro.”

Hoe kom je aan zo’n invloedrijk twitternetwerk?

„Ten eerste is het belangrijk dat je rake tweets formuleert, die veel mensen willen lezen. Daarnaast kun je veel mensen volgen en retweeten, in de hoop dat zij dat terug doen.

„Een andere manier is om offline contact te zoeken met invloedrijke twitteraars en zo een band met ze op te bouwen. Zo ging de Duitse onderzoeker Johannes Passmann van de Universiteit Siegen allemaal borrels en lezingen af. Hij had zich ten doel gesteld om bij de Duitse twitterelite te horen; binnen een jaar zat hij bij de top-100.”

Hoe verhoudt een invloedrijk twitternetwerk zich met daadwerkelijke politieke invloed?

„Dat is het raadsel waar we meer inzicht in willen krijgen. Kijk, de accounts van Mark Rutte en Geert Wilders zijn niet te vinden in de @reply-graphic, maar zij hebben wel veel meer politieke invloed dan bijvoorbeeld Bas Paternotte.

„Maar ook burgers kunnen via Twitter invloed uitoefenen. Politici kunnen kritische tweets in eerste instantie negeren, maar als duizenden mensen blijven doorvragen, moeten ze er uiteindelijk toch wat mee.”

Zie voor meer informatiewww.twitteronderzoek.nl