Metal herleeft snoeihard

Metal heeft moeilijke jaren achter rug; geen grote festivals en metallabel Roadrunner is opgeheven. Maar metal is niet verdwenen. „Sterker: het is superhip.”

Nederland, Nijmegen, 02-06-12 Fortarock, publiek bij Machine Head. © Foto Merlin Daleman

Het is eind mei 1999. Dimmu Borgir heeft net ‘Spiritual Black Dimensions’ uitgebracht. Mastodon kent niemand nog, want die band werd een paar maanden later opgericht. Op een met houtsnippers bedekte vuilstortplaats bij het Brabantse Mierlo staan duizenden langharigen uit volle borst mee te brullen met Metallica’s Master of Puppets. Snoeihard. De Amerikaanse metalgoden staan topfit op het hoofdpodium van Dynamo Open Air. Aan het einde van deze drie dagen durende zwarte hoogmis voor rock en metal staan 60.000 betalende bezoekers te genieten van alles wat de radiozenders negeren.

Het hadden er meer kunnen zijn, als de veiligheidsmaatregelen niet waren aangescherpt na de editie van 1996. Toen kwamen er 118.000 metalfans uit half Europa op af. Een genreoverstijgend Nederlands festivalrecord.

Het jaarlijkse festival was destijds een vaste waarde voor headbangend Nederland, maar het tij keerde. Na lange zoektochten naar geschikte terreinen en de daarvoor benodigde vergunningen, viel na het inmiddels eendaagse ‘Dynamo 2005’ definitief het doek voor dit roemruchte festival.

„En die tijd komt ook niet meer terug”, zegt ‘Metal Mike’ van Rijswijk, oprichter en hoofdredacteur van rock- en metaltijdschrift Aardschok. „Dat komt allemaal door regeltjes. Vroeger konden festivals werken met vrijwilligers, die zich voor een T-shirt en gratis toegang in het zweet werkten, maar dat mag niet meer. Nu moet je een gediplomeerde bewaker inhuren voor acht uur op een dag. En om elf uur ’s avonds moet het stil zijn”, vertelt Van Rijswijk.

Vorige maand viel het doek voor het in Nederland opgerichte Roadrunner: ’s werelds grootste platenmaatschappij in het genre, met bands als Sepultura, Opeth en Slipknot. Moederbedrijf Warner bezuinigt, ontslaat de meeste Roadrunnermedewerkers en sluit hun kantoren. Het invloedrijke Britse blad Metal Hammer noemde het ‘een trieste dag voor metal’. Shawn ‘Clown’ Crahan, percussionist van Slipknot, reageerde furieus op Facebook: „Dit is onacceptabel. De nu ontslagen medewerkers maakten mijn droom realiteit.” De heavy metal-familie valt volgens Crahan uiteen.

Maar metal is helemaal niet verdwenen. In Nijmegen werd afgelopen zaterdag voor de vierde keer Fortarock georganiseerd. En met het boeken van enkele van de grootste namen uit de hardere genres als Slayer, Machine Head en Anthrax weet het festival uit te verkopen. Met krap 8.000 bezoekers komt het niet in de buurt van het gewicht dat Dynamo had, maar het volle terrein ademt dezelfde sfeer: jezelf zijn onder gelijkgestemden.

We hebben moeilijke jaren achter de rug, zegt Fortarock-organisator Robert Korstanje, „waarin festivals als Dynamo en Waldrock zijn verdwenen.” Het nieuws rond Roadrunner helpt niet mee. En meer labels hebben het best lastig. „Maar, de concertzalen staan echt wel vol en het aantal metalbands is vandaag de dag enorm.” Positief, zegt hij, is dat op Fortarock erg veel „kids” afkwamen. „Dat is natuurlijk belangrijk voor de toekomst.”

„Sterker nog, metal is superhip”, zegt Wilko Reijnders, labelmanager in de Benelux voor platenmaatschappij Century Media, gespecialiseerd in het hardere werk. „Het aanbod is verschrikkelijk groot. Er zijn zo ontzettend veel subgenres tegenwoordig, dat het gewoon lastig is alles bij te houden.” Die verscheidenheid aan bands en stijlen maakt metal springlevend: „Er zijn nu veel minder labels en veel meer bands. Het is voor ons lastiger om nieuw talent groot te krijgen met zo veel variatie, maar een hele nieuwe generatie ontdekt de metal weer. Je ziet bij concerten ineens jonge tieners, die met hun ouders naar extreme muziek komen luisteren. Nee, metal is absoluut niet vastgeroest, juist uitgegroeid.”

Die nieuwe fans hebben dus veel keus. Alleen deze maand al komen er meer dan veertig belangwekkende metal-cd’s uit, waaronder voor de fans zeker zes must-haves: Nile, Devin Townsend, Ihsahn, Dying Fetus, Gojira en Manowar. Ook de verkoop gaat, ondanks het door labels gehate illegaal downloaden, prima. Meshuggah verkocht in de VS. van het nieuwe ‘Koloss’ bijna 20.000 exemplaren in de eerste week van maart. De heruitgave van Pantera’s Vulgar Display of Power ging daar de eerste week van mei zo’n 10.000 keer over de toonbank. Natuurlijk, Adele’s 21 werd in het Verenigd Koninkrijk in de eerste week 200.000 keer verkocht, maar daar is het mainstream voor.

Daar staat tegenover, denkt hoofdredacteur Van Rijswijk, dat metalfans meer van de muziek houden dan in andere genres. „Metalheads zijn ontzettend trouw.” Ze springen volgens hem niet na een jaartje naar heel andere muziek, zoals bij veel mainstreamartiesten. „Metalfans houden echt meer van de muziek dan in andere genres. Het is een lifestyle, en daar blijven ze meestal hun hele leven bij.”

De labels doen daar ook hun best voor. Zo geeft het Britse Earache, uitgever van bands als Morbid Angel en Rival Sons, af en toe nieuwe albums online gratis weg om jonge opkomende bands bekend te maken bij nieuwe fans. En Earache blikt naar de toekomst, zegt woordvoerder Becky Laverty: „Bands en labels vinden hun weg met de uitdagingen van nieuwe technologie, zoals Spotify. Wij zijn nu vijfentwintig jaar bezig, en van plan belangrijk te blijven in de toekomst. Metal blijft evolueren, altijd innovatief en spannend – zoals het altijd is geweest.”

    • Peter van der Ploeg