Great Game op de Noordpool

De Verenigde Staten, Rusland en Canada behoren tot de landen die zich opmaken voor de ‘Great Game’ (een verwijzing naar de strijd tussen Groot-Brittannië en Rusland om Centraal Azië eind 19e eeuw, red.) op de Noordpool. De grenzen in deze regio zijn lang niet altijd even duidelijk en de potentiële winsten groot. Toekomstige conflicten over energie en andere grondstoffen kunnen uit de hand lopen. Er moeten internationale pogingen worden ondernomen om goede spelregels af te spreken voor het te laat is.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton heeft de Amerikaanse belangstelling voor de Noordpool onderstreept tijdens haar bezoek zaterdag aan het Noorse Tromso. Rusland zal wellicht een paar afgedankte luchtmachtbases in het gebied heropenen, en Canada overweegt de surveillance vanuit de lucht te intensifiëren. Volgens Amerikaanse schattingen bevat de Noordpool 13 procent van ’s werelds onontdekte conventionele olievoorraden en 30 procent van de onontdekte gasreserves.

Energie is waardevol en nieuwe technologieën maken die energie makkelijker bereikbaar, zelfs op onherbergzame plekken. Bovendien is de ijskap op de Noordpool sinds de periode 1979-2000 met 35 procent geslonken, waardoor nieuwe routes zijn vrijgekomen voor de scheepvaart, en de mijnbouw en booractiviteiten makkelijker zijn geworden.

Ongeveer een derde van de Noordelijke IJszee ligt binnen de onbetwiste 200-mijlszone van diverse landen, en een groot deel van de rest ligt in internationale wateren. Toch wordt een aanzienlijk stuk ervan wél betwist vanwege de dubbelzinnigheid over de definitie van het continentale plat, een ander onomstreden grensconcept. Bovendien zijn de VS geen partij in de VN-Conventie over het Zeerecht, een belangrijk verdrag.

De plannen van Rusland om oude bases uit het Sovjet-tijdperk te heropenen en eind volgend jaar voor zichzelf definitieve grenzen in het poolgebied af te bakenen, betekenen dat dit land zich opmaakt voor het claimen van zijn rechten op de Noordpool – maar andere landen houden de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten. Rusland zou ook zijn voordeel kunnen doen met politieke onenigheid elders. De milieuzorgen over de ontwikkeling van het poolgebied zijn in de Verenigde Staten, Canada en Scandinavië niet onbelangrijk, maar spelen in Rusland geen rol van betekenis.

Net als bij de ‘Great Game’ in de 19e eeuw willen de grootmachten hun invloed in een onderontwikkelde regio uitbreiden. Nu is naast de Verenigde Naties ook de Arctic Council als discussieforum beschikbaar. Het is onduidelijk hoe de zaak wordt beklonken, maar hoe eerder er internationale afspraken worden gemaakt over grenzen en andere richtlijnen, des te beter.

Martin Hutchinson

vertaling Menno Grootveld