'Door horror snap ik Wilders ook beter'

Ann Demeester, directeur van De Appel, snapt hoe angst werkt, ook in de politiek, dankzij The Blair Witch Project.

Ann Demeester directeur van museum de Appel in het museum waar een expositie over feminisme is, in de ruimte ingericht door kunstenares Stefanie Seibold met de titel: "Reader Wallpaper". FOTO: BRAM BUDEL Bram Budel

„Gewone horrorfilms maken geen enkele indruk op me, maar na het zien van The Blair Witch Project durfde ik niet meer in mijn eentje op de fiets naar huis. In die film zie je niet de dingen die normaal gesproken eng zijn, zoals zombies, moordenaars of lijken. Het is de angst zelf die in beeld wordt gebracht en dat is pas echt angstaanjagend.

„Drie filmacademiestudenten gaan een bos in om een documentaire te maken. Ze verdwijnen en alleen hun opnames worden teruggevonden. Daarop zie je constant bibberende camerabeelden en hoor je geschreeuw.

„De verleiding van de film zit niet in het verhaal, maar in het psychologische mechanisme. Je ziet wel een bos en een hut, maar daar draait het niet om. Het is de ongedefinieerde dreiging die me bang maakte. De makers van de film weten de paranoia zo knap over te brengen.

„Bij de beste films zit je er in eerste instantie helemaal in en blijf je er in tweede instantie over nadenken. Tijdens The Blair Witch Project voelde ik vooral heel veel emotie. Pas achteraf bedacht ik me hoe je angst kennelijk het best kunt oproepen. Ik besefte dat de angst in de film vergelijkbaar is met de angst waar populistische politici gebruik van maken. Ze tonen niet het probleem of de feiten, maar de angst die het oproept.

„Wilders heeft het bijvoorbeeld altijd over de dreiging van de islam en de dreiging van de Polen. Hij benoemt alleen de angst en niet de achterliggende realiteit. Ik denk dat de film Fitna niet werkte omdat Wilders daarin alles te letterlijk probeerde te illusteren met knullige beelden. Dat nam de angst eerder weg die hij wel oproept als hij praat.

„Helaas helpt het niet om te weten hoe angst werkt. Veel mensen weten hoe Wilders redeneert en toch laten ze zich bang maken door de emoties die hij aanspreekt. Dat heeft denk ik te maken met een soort dubbel bewustzijn: je snapt hoe het mechanisme werkt en toch slaag je er niet in om je ertegen te verzetten. Als ik The Blair Witch Project nog een keer zou zien, ben ik waarschijnlijk weer net zo bang. Angst is een krachtig middel.”

Ann Demeester is directeur van het centrum voor hedendaagse kunst De Appel in Amsterdam, dat vorige week heropende.

    • Adinda Akkermans