Democraten krijgen zonnekoninkje van Wisconsin niet weg

De Republikeinse gouverneur Walker maakte van Wisconsin een brandpunt in de strijd om een kleine overheid. Het lukte de Democraten niet hem af te zetten. Obama wachten harde tijden in deze ‘swing state’.

In een prestigeslag tussen Democraten en Republikeinen heeft de laatste partij een belangrijke overwinning geboekt. De Republikeinse gouverneur Scott Walker wist vannacht een tussentijdse ‘recall’-verkiezing in de staat Wisconsin politiek te overleven. Zijn tegenstander, de Democraat Tom Barrett, slaagde er ondanks een harde campagne niet in de impopulaire Walker uit de macht te verdringen.

De recall in Wisconsin is niet alleen een politieke zeldzaamheid, de verkiezing werd alom gezien als een voorbode van de strijd tussen president Barack Obama en zijn Republikeinse uitdager Mitt Romney, begin november. Wisconsin is een cruciale ‘swing state’, waar beide partijen elkaar min of meer in evenwicht houden. Een nederlaag van de conservatief Walker zou een belangrijke stimulans zijn voor de Democraten in de staat, en zou de kansen van Obama in Wisconsin (en dus ook landelijk) sterk kunnen vergroten.

Onder Democraten en vakbonden in de staat leefde al maanden woede tegen Walker, die sinds zijn aantreden in 2011 het conflict zoekt met werknemers, met name in de publieke sector. Hij probeerde salarissen van leraren en politieagenten omlaag te krijgen, en liet zich gelden als een bestuurder in de geest van de Tea Party: lage belastingen voor ondernemers, weinig uitgaven voor de overheid. Een plan om de pensioenen van ambtenaren te verlagen, leidde tot een demonstratie van tienduizenden in hoofdstad Madison.

Walker kreeg steeds vaker de kritiek dat hij regeerde als een Republikeins zonnekoninkje. Zonder al te veel overleg voerde hij een omstreden kiezersregistratie in, wil hij bezuinigen op de gezondheidszorg en wil hij de districten in Wisconsin zo reorganiseren dat het de kansen voor Republikeinen bij verkiezingen zou vergroten. Een politicus die populair wil zijn, zei hij daarover, moet een ander vak kiezen: „Je moet niet iemand hebben die de hele tijd bang is voor de volgende verkiezingen.”

De bonden en Democraten organiseerden verzet, en verzamelden bijna een miljoen handtekeningen om een referendum mogelijk te maken. Dit is grof politiek geschut. ‘Recall’-verkiezingen zijn in de meeste staten niet toegestaan, en komen in de Verenigde Staten nauwelijks voor. Arnold Schwarzenegger was in 2003 de laatste die (met succes) de zittende gouverneur van Californië probeerde af te zetten met een tussentijds referendum. Gevreesd werd destijds dat het de opmaat zou zijn naar een nieuwe politieke cultuur, waarin kiezers hun onvrede sneller zouden afreageren op zittende politici. Toch is dat niet gebeurd. De positie van Scott Walker wankelde, maar hij organiseerde met een budget van meer dan 63 miljoen dollar een tegencampagne. Zijn tegenkandidaat, burgemeester Tom Barrett van Milwaukee, had maar vier miljoen dollar verzameld.

Barack Obama en Mitt Romney waren slim genoeg hun gezicht niet in het opstandige Wisconsin te laten zien. Een eventuele nederlaag zou meteen op hun campagne afstralen. In plaats daarvan gaf Obama stille hulp aan de organisatie van Barrett. Romney stuurde zijn loyaalste adjudanten op campagne: de gouverneurs Chris Christie en Nikki Haley.

Omdat alleen al het organiseren van een recall-verkiezing vernederend is voor Walker, viel er voor Romney weinig eer te behalen. President Obama denkt op zijn beurt dat hij in november meer stemmen kan binnenhalen dan de zwakke spreker Barrett.

Uit peilingen bij stembureaus bleek dat veel kiezers die gisteren op de Republikein Walker stemden, in november hun stem aan Obama zullen geven. Het was voor Obama daarom zaak zich niet openlijk te vereenzelvigen met Barrett.

De uitslag van vannacht hoeft daarom geen invloed te hebben op de presidentsverkiezingen. Maar feit is dat de Democraten zelden of nooit zo openlijk het gevecht met de Republikeinen aangaan. De organisatie van het Democratische kamp wist een enorme volkswoede te mobiliseren, maar overschatte uiteindelijk de mogelijkheden. Bij de meeste kiezers leek de woede tegen het harde bezuinigingsbeleid van Walker gisteren alweer gedaald. Het is maar de vraag of Obama’s organisatie van vrijwilligers na deze dreun overeind blijft.

Wisconsin is een van de circa tien staten waar de presidentsverkiezingen beslist worden. Een gedemoraliseerde organisatie, die nu ervaring heeft met de grenzen van het langs de deuren lopen, is het laatste dat Obama kan gebruiken. Tom Barrett vroeg zijn publiek vannacht de moed niet te verliezen. „Alstublieft, alstublieft, blijf betrokken. Laat het gevecht doorgaan”, zei hij tegen zijn aanhang. Het klonk bijna als een smeekbede.

    • Guus Valk